NHÀ CÁCH MẠNG HOÀNG VĂN LƯƠNG (KÍNH PHÁT)
Đồng chí Hoàng Văn Lương (bí danh Kính Phát) sinh ngày 5 tháng 5 năm 1922 tại thôn Quan Làng, xã Đức Vân, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn (nay thuộc xã Ngân Sơn, tỉnh Thái Nguyên). Ông là người dân tộc Nùng, sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, sớm trở thành cơ sở cách mạng quan trọng của phong trào Việt Minh tại vùng Chợ Rã - Ngân Sơn trong những năm 1943 - 1944.
Gia đình ông là địa điểm hoạt động bí mật, che giấu và bảo vệ nhiều cán bộ cách mạng. Anh trai ông, Hoàng Thanh Bảo, là thành viên Việt Minh liên xã và sau này giữ chức Trưởng ban Kiểm tra Tỉnh ủy Bắc Thái.
Tháng 4 năm 1944, thực dân Pháp cùng lực lượng tay sai bất ngờ bao vây ngôi nhà của gia đình ông nhằm truy bắt cán bộ cách mạng. Trong trận chiến ấy, đồng chí Đồng Văn Bằng, Bí thư Ban Cán sự tỉnh Chu Trinh (mật danh của tỉnh Bắc Kạn), đã anh dũng chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và hy sinh. Sau sự kiện đó, gia đình Hoàng Văn Lương buộc phải bỏ nhà, lánh sâu vào rừng để tránh sự truy lùng của địch. Chính biến cố ấy đã thôi thúc người thanh niên Hoàng Văn Lương dấn thân vào con đường cách mạng.
Từ tháng 5 năm 1944, ông chính thức tham gia Tổ xung phong Nam tiến của huyện Ngân Sơn, bí mật xây dựng cơ sở cách mạng, tuyên truyền, vận động quần chúng và tham gia nhiều nhiệm vụ chiến đấu. Trong hồi ký của đồng chí Doanh Hằng có ghi lại một kỷ niệm về lòng dũng cảm của Hoàng Văn Lương. Khi đơn vị bị ba tên lính địch chặn đường tại khu rừng Rùng Vành (Thượng Ân), ông đã bất ngờ lao thẳng vào đối phương, gạt nòng súng rồi dùng dao đánh bị thương một tên lính để mở đường cho đồng đội rút lui an toàn. Cũng trong lần chạy giặc ấy, cha ông là cụ Hoàng Văn Xoan vì kiệt sức đã bị quân địch sát hại, để lại nỗi đau lớn đối với gia đình và càng hun đúc thêm ý chí chiến đấu của ông.
Ngày 22 tháng 12 năm 1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo (Cao Bằng), Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam, chính thức được thành lập. Hoàng Văn Lường vinh dự là một trong 34 đội viên đầu tiên tham dự lễ tuyên thệ lịch sử dưới sự chỉ huy của đồng chí Võ Nguyên Giáp. Ngay sau khi thành lập, ông cùng đơn vị tham gia các trận đánh Phai Khắt, Nà Ngần và Đồng Mu, những chiến công đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, góp phần tạo tiếng vang lớn, cổ vũ mạnh mẽ phong trào đấu tranh cách mạng trên cả nước. Sau các trận đánh, ông được phân công trở về quê hương Ngân Sơn để tiếp tục công tác vũ trang tuyên truyền, xây dựng cơ sở Việt Minh và vận động nhân dân tham gia kháng chiến.
Tháng 11 năm 1945, do mẹ qua đời và hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn, ông tạm thời trở về quê chăm lo gia đình. Khi thực dân Pháp mở cuộc tiến công lên chiến khu Việt Bắc năm 1947, ông tiếp tục được giao nhiệm vụ làm liên lạc cho Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Bắc Kạn, góp phần bảo đảm thông tin liên lạc phục vụ kháng chiến.
Từ năm 1951, ông sinh sống tại xã Huyền Tụng, huyện Bạch Thông. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, dù không còn trực tiếp cầm súng trên chiến trường, ông vẫn tích cực tham gia công tác địa phương, nhiều năm giữ các chức vụ Tiểu đội trưởng dân quân, Đội trưởng sản xuất hợp tác xã và luôn là hạt nhân trong các phong trào thi đua yêu nước.
Ngày 17 tháng 6 năm 1966, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Gia đình ông cũng có người con đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, tiếp nối truyền thống cách mạng của gia đình. Ông Hoàng Văn Lương qua đời năm 1996. Ghi nhận những cống hiến trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước, Đảng và Nhà nước đã trao tặng ông Bằng "Có công với nước", Huân chương Kháng chiến chống Pháp cùng nhiều hình thức ghi nhận, tôn vinh xứng đáng đối với những đóng góp của ông cho cách mạng Việt Nam.
Cuộc đời của nhà cách mạng Hoàng Văn Lương là biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và sự cống hiến bền bỉ. Từ một thanh niên dân tộc Nùng nơi vùng cao Bắc Kạn, ông đã trở thành một trong 34 chiến sĩ đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, góp phần đặt nền móng cho Quân đội nhân dân Việt Nam và để lại dấu ấn đáng trân trọng trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc.
