NHÀ CÁCH MẠNG HOÀNG VIỆN (1889–1964)
NHÀ CÁCH MẠNG HOÀNG VIỆN (1889–1964)
Đồng chí Hoàng Viện sinh năm 1889 tại làng Phúc Mỹ (nay thuộc xã Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An), trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước. Dù là một người nông dân bình dị, cụ sớm chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tư tưởng yêu nước của các bậc chí sĩ tiền bối, đặc biệt là cụ Phan Bội Châu. Với uy tín lớn trong cộng đồng và tinh thần hết lòng vì nghĩa lớn, cụ trở thành chỗ dựa tin cậy của nhiều cán bộ cách mạng hoạt động bí mật trong những năm đầu đấu tranh chống thực dân Pháp.
Tháng 7 năm 1930, khi phong trào cách mạng tại địa phương phát triển mạnh, Chi bộ Đảng làng Phúc Mỹ được thành lập ngay tại nhà cụ Hoàng Viện. Sau đó, cụ Hoàng Viện cùng các đồng chí Hoàng Em, Hoàng Xý và Nguyễn Hứa được kết nạp vào Đảng. Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ, nhân dân Phúc Mỹ đã tích cực tham gia đấu tranh chống đế quốc và phong kiến, góp phần đưa phong trào cách mạng ở Hưng Nguyên phát triển mạnh mẽ.
Nhận thấy Phúc Mỹ là địa bàn có cơ sở cách mạng vững chắc, từ tháng 9 năm 1930, Xứ ủy Trung Kỳ quyết định chọn nơi đây làm căn cứ hoạt động và lấy nhà cụ Hoàng Viện làm trung tâm liên lạc, nơi làm việc, hội họp và nuôi giấu cán bộ. Với vị trí kín đáo, nằm dưới chân núi Nhón, xa các trục giao thông chính nhưng vẫn thuận lợi kết nối với nhiều địa phương, ngôi nhà trở thành địa điểm an toàn để bảo vệ lực lượng cách mạng trước sự truy lùng của thực dân Pháp.
Không chỉ riêng gia đình cụ Hoàng Viện, nhiều gia đình khác trong làng như Hoàng Tuôn, Hoàng Em, Hoàng Xý, Nguyễn Thị Đỹ và Lê Thị Năm cũng tham gia cất giấu tài liệu, truyền đơn, báo chí và nuôi giấu cán bộ. Từ đây, các ấn phẩm của Xứ ủy Trung Kỳ như báo "Lao khổ" và "Tiến lên" được bí mật chuyển đi nhiều nơi, góp phần lãnh đạo cao trào cách mạng 1930–1931 và phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh phát triển mạnh mẽ.
Trong cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh, nhân dân nhiều địa phương như Nam Đàn, Thanh Chương, Hưng Nguyên, Anh Sơn, Can Lộc, Thạch Hà liên tiếp nổi dậy đấu tranh. Tiêu biểu là cuộc biểu tình của khoảng 8.000 nông dân huyện Hưng Nguyên ngày 12 tháng 9 năm 1930, sau đó phát triển lên gần 30.000 người khi tiến về thành phố Vinh. Dù bị thực dân Pháp đàn áp đẫm máu khiến 217 người hy sinh và 125 người bị thương, phong trào vẫn tạo nên bước phát triển mạnh mẽ, đưa đến sự ra đời của chính quyền Xô viết Nghệ Tĩnh, được xem là cuộc tập dượt đầu tiên của Đảng và quần chúng cho Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Tháng 10 năm 1939, nhiều cán bộ chủ chốt của Xứ ủy Trung Kỳ như Bùi San, Trần Quỳ, Chu Huy Mân và Trần Văn Quang tiếp tục về hoạt động tại khu vực Hưng Châu. Cuối năm 1940, tại nhà cụ Hoàng Viện, cơ quan Xứ ủy Trung Kỳ đón đồng chí Mười Cúc (Nguyễn Văn Linh) từ Trung ương về trực tiếp lãnh đạo phong trào, chỉ đạo chuẩn bị lực lượng cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.
Ngày 17 tháng 8 năm 1945, Xứ ủy Trung Kỳ tổ chức cuộc họp quan trọng tại nhà cụ Hoàng Viện để quyết định kế hoạch khởi nghĩa. Chỉ hai ngày sau, sáng 19 tháng 8 năm 1945, hơn 2.000 nhân dân Hưng Nguyên tham gia mít tinh, biểu tình giành chính quyền và đến chiều cùng ngày, chính quyền tay sai tại huyện hoàn toàn bị lật đổ, góp phần vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Với những đóng góp đặc biệt quan trọng đối với phong trào cách mạng giai đoạn 1930–1931 và 1939–1945, ngôi nhà cụ Hoàng Viện đã được Bộ Văn hóa, Thông tin công nhận là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1991, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho nhiều thế hệ.
