NHÀ CÁCH MẠNG NGUYỄN TRỌNG NHÃ

Từ nhỏ có tư chất thông minh học giỏi, tính tình cương nghị nhưng lại sống hoà đồng với mọi người. Sau khi học xong lớp cuối trường tỉnh, Nguyễn Trọng Nhã vào Huế học trường Quốc học rồi lại chuyển sang học tiếp ở trường Kỹ nghệ thực hành. Hàng ngày sống và học tập với bạn với thầy lại được tiếp xúc với công nhân thợ thuyền lao khổ chốn kinh kỳ nên Nguyễn Trọng Nhã sớm giác ngộ lý tưởng rồi bí mật tham gia hoạt động cách mạng.

Từ những năm 1927 đến 1929, Nguyễn Trọng Nhã là một trong những thành viên của Tổ chức Đông Dương Cộng sản liên đoàn hoạt động theo địa bàn liên tỉnh Thừa Thiên-Huế, Đà Nẵng, Nha Trang Khánh Hoà... Đầu năm 1930, Nguyễn Trọng Nhã được Đông Dương Cộng sản liên đoàn cử đi dự Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3-2-1930) và được giao trọng trách Ủy viên Trung ương Đảng. Sau đó dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư Trần Phú, cuộc họp Ban Chấp hành đã bầu Đồng chí Nguyễn Trọng Nhã là Thường vụ Trung ương Đảng phụ trách Ban Công vận Trung ương.

Thời kỳ này, phong trào đấu tranh chống sưu cao thuế nặng, đòi tăng lương giảm giờ làm của công nhân và người lao động ở khắp nơi đều dấy lên mạnh mẽ. Nhiều cuộc đình công, biểu tình liên tục nổ ra, nổi bật là các cuộc đấu tranh của công nhân thợ thuyền Nhà máy xe lửa Dĩ An (Biên Hoà), Nhà máy đèn Sài Gòn-Chợ Lớn, Nhà máy xe lửa Trường Thi, Nhà máy diêm Bến Thủy...

Thông qua phong trào đấu tranh của công nhân, Ban Công vận Trung ương đã xây dựng thêm một số cơ sở cách mạng ở các nhà máy, bến cảng và tàu biển theo tuyến Sài Gòn-Đà Nẵng-Hải Phòng...

Tại hội nghị toàn thể Trung ương Đảng lần thứ hai họp ở căn nhà số 236 đường Ri sô (Richaut) có các đồng chí Trần Phú, Nguyễn Phong Sắc, Lê Mao, Trần Văn Lan... đã thống nhất phân công đồng chí Nguyễn Trọng Nhã phụ trách công tác thông tin liên lạc để trực tiếp chỉ đạo hoạt động mạnh mẽ ở tuyến này. Công việc xây dựng tổ chức cơ sở Đảng bí mật đang có chiều hướng thuận lợi thì một số cán bộ chủ chốt của Đảng như Nguyễn Phong Sắc, Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Trọng Nhã... bị địch bắt.

Cũng trong thời gian này, đồng chí Trần Phú-Tổng Bí thư bị bắt. Sau nhiều lần tra tấn hỏi cung không có kết quả, chúng đưa Trần Phú về biệt giam ở Khám lớn Sài Gòn chờ ngày xét xử. Tại đây Trần Phú gặp lại những đồng chí trung kiên của Đảng lại là bè bạn đồng hương Xứ Nghệ, trong đó có Nguyễn Trọng Nhã.

Tuy bị đánh đập tra tấn dã man làm gãy xương cánh tay nhưng Nguyễn Trọng Nhã vẫn cắn răng chịu đựng, không khai dù một lời có hại cho Cách mạng rồi nhận bản án 5 năm đày ra Côn Đảo. Giữa năm 1937 mãn hạn tù, chúng đưa Nguyễn Trọng Nhã về quản thúc tại quê nhà.

Sống ở vùng nông thôn, cách xa huyện lỵ Đức Thọ và Thị xã Vinh từ 10 đến 25 cây số nhưng đồng chí Nguyễn Trọng Nhã vẫn bí mật tìm mọi cách bắt liên lạc với cơ sở cách mạng của Đảng. Ông còn tranh thủ thời gian viết nhiều bài cho các cơ quan báo chí đang hoạt động hợp pháp như báo “Tiếng Dân”-(Huế) do Huỳnh Thúc Kháng làm Chủ bút, báo “Tin tức “ (Hà Nội).

Mãn hạn thời gian quản thúc, năm 1939 theo chỉ thị của cấp trên, Nguyễn Trọng Nhã bí mật rời quê hương sang Cộng hoà Pháp, vào làm thợ trong một nhà máy cơ khí quân dụng. Nơi đất khách quê người, đồng chí Nguyễn Trọng Nhã vẫn tìm cách liên lạc với bà con Việt kiều và tham gia nhiều hoạt động tuyên truyền chống chủ nghĩa thực dân đế quốc, đòi quyền sống, quyền tự do cho các dân tộc bị áp bức.

Cuối năm 1941, Nguyễn Trọng Nhã trở về nước làm việc tại Mặt trận Việt Minh vùng Trung bộ. Trong khí thế sôi nổi và khẩn trương của cuộc đấu tranh bước vào giai đoạn quyết định là Cao trào Cách mạng tháng Tám năm 1945 tại Hà Tĩnh, đồng chí Nguyễn Trọng Nhã được giao trọng trách trực tiếp lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại hai huyện phía nam Hà Tĩnh là Kỳ Anh và Cẩm Xuyên, sau đó lại đảm nhận chức vụ Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến lâm thời huyện Kỳ Anh.

Ngày 6 tháng 1 năm 1946, cuộc Tổng tuyển cử phổ thông đầu phiếu diễn ra trong cả nước, đồng chí Nguyễn Trọng Nhã đã trúng cử Đại biểu Quốc hội Khoá I - cơ quan quyền lực cao nhất đầu tiên dưới chính thể Việt Nam dân chủ cộng hoà. Đồng chí đã lần lượt giữ các chức vụ: Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội và Chính phủ tại Trung Bộ, Phụ trách Nha Thanh tra chính trị hành chính. Từ năm 1947-1950 làm Chánh Văn phòng Ủy ban HCKC Liên khu IV, sau đó lại ra Hà Nội phụ trách Cơ quan in ấn và phát hành giấy bạc Quốc gia.

Do tình trạng sức khoẻ giảm sút, năm 1953, đồng chí Nguyễn Trọng Nhã được Đảng và Nhà nước tạo mọi điều kiện thuận lợi đưa sang Liên Xô chữa bệnh phục hồi sức khỏe nhưng vì căn bệnh hiểm nghèo, ông đã trút hơi thở cuối cùng vào ngày 18/1/1956 tại một bệnh viện ở Mátcova

(Hội yêu khí tài quân sự)