NHÀ CÁCH MẠNG NGUYỄN TRƯỜNG THÚY

Thân phụ ông là Nguyễn Trương Diễm, đậu Tú tài nhưng không ra làm quan mà trở về quê vừa mở trường dạy học, vừa tích cực vận động quần chúng tham gia phong trào Đông Du chống Pháp. Thân mẫu là bà Nguyễn Thị Nhã, một phụ nữ thông minh, đảm đang, luôn chăm lo vun đắp cho sự nghiệp của chồng và nuôi dạy các con học hành, khôn lớn.

Với tố chất thông minh, ham học, Nguyễn Trường Thúy được gia đình cho theo học các trường Sơ học yếu lược, Tiểu học Pháp – Việt ở huyện Nghi Lộc và đến năm 1920, thi đậu vào trường Quốc học Vinh. Trong trường, Nguyễn Trường Thúy được giao lưu, tiếp xúc với nhiều thế hệ học trò nổi tiếng đang học ở đây như: Nguyễn Thức Mẫn, Tôn Quang Phiệt, Đặng Thai Mai, Nguyễn Sỹ Sách, … Qua đó, giúp người thanh niên Nguyễn Trường Thúy học hỏi được nhiều kiến thức trong sách vở cũng như những kỹ năng thực tế từ các thế hệ đàn anh đi trước.

Năm 1925, dưới tác động của các trào lưu tư tưởng cách mạng, phong trào đòi tự do, dân chủ ngày càng được dâng cao ở nhiều địa phương trong cả nước, trong đó có phong trào đấu tranh đòi thả cụ Phan Bội Châu và phong trào mít tinh dự lễ truy điệu cụ Phan Châu Trinh do Hội Phục Việt tổ chức.

Hưởng ứng phong trào đấu tranh, Nguyễn Trường Thúy cùng đông đảo học sinh, sinh viên cùng hàng ngàn quần chúng ở Vinh và vùng phụ cận đã kéo đến chùa Diệc dự lễ kỷ niệm. Những cuộc đấu tranh này đã tỏ rõ tinh thần đoàn kết và ý thức dân tộc sâu sắc trong chặng đường hoạt động cách mạng đầu tiên của Nguyễn Trường Thúy. Cùng với sự ra đời của hội Phục Việt, tháng 6/1925, tổ chức thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội – tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng được thành lập.

Với tôn chỉ, mục đích rõ ràng, có điều lệ chặt chẽ và phương thức hoạt động như một chính đảng, Hội đã tổ chức nhiều hoạt động để đào tạo, huấn luyện cán bộ, tuyên truyền lý luận Chủ nghĩa Mác – Lê nin, xuất bản tuần báo Thanh niên và thực hiện phong trào vô sản hóa,… cho các tầng lớp công nhân và lao động trong nước.

Qua đó đã làm cho nhiều hội viên hoạt động trong tổ chức của Đảng Tân Việt, trong đó có Nguyễn Trường Thúy nhanh chóng chuyển đổi sang lập trường của Cách mạng vô sản. Bằng nhiều hình thức và phương pháp, Nguyễn Trường Thúy thường xuyên vận động các tầng lớp, học sinh, sinh viên tham gia đấu tranh đòi quyền lợi.

Những hoạt động sôi nổi đó của Nguyễn Trường Thúy đã làm cho thực dân Pháp để ý và tìm mọi cách dụ dỗ, mua chuộc, hòng lung lạc ý chí và tinh thần cách mạng của đồng chí. Song với bản lĩnh chính trị vững vàng, đồng chí Nguyễn Trường Thúy đã cương quyết một mực đi theo con đường cách mạng mà mình lựa chọn.

Không thực hiện được ý đồ, năm 1927 thực dân Pháp buộc phải điều chuyển đồng chí ra khỏi địa bàn Nghệ An, đến dạy học ở trường Năng Tĩnh thuộc thành phố Nam Định. Một thời gian sau đó, chúng tiếp tục chuyển đồng chí về dạy học ở trường Tiểu học xã Lạc Quần, rồi trường Tiểu học Thọ Nghiệp thuộc huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.

Tại môi trường mới, Nguyễn Trường Thúy vừa dạy học, vừa tìm mọi cách để hoạt động cách mạng. Để mở rộng và phát triển phong trào cách mạng nơi đây, đồng chí đã tìm cách bắt liên lạc với một số bạn bè cùng chí hướng ở huyện Xuân Trường, Hải Hậu,… để thành lập các tiểu tổ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội.

Trong một thời gian ngắn, nhiều Tiểu tổ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội được thành lập ở các xã Thọ Nghiệp, Lạc Quần thuộc huyện Xuân Trường. Dưới sự lãnh đạo và tổ chức của các Tiểu tổ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên và Nhân dân ở nhiều địa phương trong huyện Xuân Trường phát triển hết sức mạnh mẽ.

Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào công nhân và nông dân trong phạm vi cả nước, ngày 17/6/1929, tại số nhà 312, phố Khâm Thiên – Hà Nội, tổ chức Đông Dương Cộng Sản Đảng được thành lập. Tổ chức này đã thông qua Tuyên ngôn, Điều lệ của Đảng, quyết định xuất bản báo “Búa Liềm”, của ra Ban Chấp hành Trung ương lâm thời. Tại Nam Định, sau khi tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập do đồng chí Nguyễn Hới làm Bí thư, đồng chí Nguyễn Trường Thúy và các đồng chí trong tổ chức Thanh niên đã tự nguyện gia nhập tổ chức.

Ngày 03/2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, cùng với đó Tỉnh ủy Nam Định cũng được thành lập và chỉ đạo thành lập các liên chi ủy tại nhiều địa phương trong tỉnh. Theo sự chỉ đạo của Tỉnh ủy Nam Định, Liên chi ủy Xuân Trường và Giao Thủy được thành lập gồm các đồng chí: Nguyễn Trường Thúy, Phạm Ry, Lê Trọng Mừu.

Đồng chí Nguyễn Trường Thúy được chỉ định làm Bí thư. Sự ra đời của Liên chi ủy Xuân Trường, Giao Thủy có ý nghĩa quan trọng trong việc lãnh đạo phong trào cách mạng nơi đây ngày càng phát triển. Dưới sự lãnh đạo của liên chi ủy, nhiều phong trào đấu tranh của quần chúng đã nổ ra ở nhiều địa phương trong huyện, đặc biệt là phong trào đấu tranh kêu gọi quần chúng quyên góp ủng hộ nhân dân Nghệ -Tĩnh chống lại chính sách khủng bố trắng của thực dân Pháp trong cao trào cách mạng 1930 – 1931.

Những hoạt động của đồng chí Nguyễn Trường Thúy làm cho thực dân Pháp hết sức hoang mang, lo sợ, buộc chúng phải cho mật thám theo dõi và tìm cách bắt bằng được đồng chí. Qua một thời gian tìm hiểu quá trình hoạt động, bọn mật thám đã bắt đồng chí Nguyễn Trường Thúy khi đang chỉ đạo nhóm báo “Dân cày” chuẩn bị phát hành số báo thứ 19, với nội dung tuyên truyền ngày Quốc tế Lao động 01/5/1931.

Bị giam và tra tấn trong nhà lao tỉnh Nam Định, trải qua nhiều cực hình hết sức dã man nhưng Nguyễn Trường Thúy nhất quyết không khai. Cuối cùng, sau 6 tháng giam giữ, tra khảo, không đủ bằng chứng buộc tội, cuối năm 1931, thực dân Pháp buộc phải trả tự do cho đồng chí và đưa về quản thúc tại thị trấn Cồn, huyện Hải Hậu. Trong thời gian bị quản thúc, đồng chí vẫn tiếp tục dạy học ở trường Tiểu học Pháp – Việt ở thị trấn Cồn (nay là xã Hải Tân, huyện Hải Hậu); đồng thời tìm cách bắt liên lạc với đồng chí Đặng Xuân Thiều và một số đồng chí khác trong vùng để chắp nối và khôi phục lại phong trào cách mạng.

Để hoạt động cách mạng trong thời kỳ khó khăn này tại Xuân Trường – Giao Thủy – Hải Hậu, đồng chí Nguyễn Trường Thúy đã xây dựng gia đình với bà Mai Thị Tính, quê ở Lạc Quần và có 4 người con là Nguyễn Trương Hải Hậu, Nguyễn Trương Đồng, Nguyễn Trương Đàn, Nguyễn Trương Hải Anh. Sau này, đều về sinh sống ở Nghệ An.

Từ năm 1941 – 1945, trước khí thế phong trào cách mạng lên cao, phong trào Việt Minh phát triển rộng khắp, không khí chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa được tiến hành khẩn trương, đồng chí Nguyễn Trường Thúy đã tích cực vận động nhân dân và học sinh tham gia các hoạt động trong thời kỳ Mặt trận Việt Minh lãnh đạo.

Trong Cách mạng Tháng Tám 1945, đồng chí Nguyễn Trường Thúy cùng với đồng chí Đặng Xuân Thiều trong Ủy ban Việt Minh đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh lật đổ chính quyền phong kiến, tay sai, giành chính quyền về tay nhân dân.

Sau Cách mạng Tháng Tám thành công, cũng như nhiều địa phương trong tỉnh Nam Định, huyện Xuân Trường gặp muôn vàn khó khăn, thử thách trên mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội. Đứng trước yêu cầu đó, từ năm 1946-1947, đồng chí Nguyễn Trường Thúy được giao đảm nhận các nhiệm vụ: Chủ tịch Ủy ban lâm thời huyện, Chủ nhiệm Việt Minh, Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính huyện Xuân Trường,…

Trên các cương vị quan trọng đó, đồng chí Nguyễn Trường Thúy đã phát huy tinh thần trách nhiệm, cùng với các đồng chí lãnh đạo chủ chốt của huyện làm tốt việc xây dựng, củng cố chính quyền cách mạng vừa mới được thành lập. Đồng thời tổ chức và chỉ đạo Đại đội quân cảm tử gồm 25 chiến sỹ phối hợp với bộ đội của Trung đoàn 34 và quân dân tỉnh Nam Định tổ chức nhiều trận đánh, gây cho địch nhiều thiệt hại nặng nề.

Hoàn thành nhiệm vụ xây dựng và củng cố chính quyền cách mạng ở Xuân Trường, năm 1948 đồng chí Nguyễn Trường Thúy được điều chuyển vào công tác tại Liên khu IV, nhận nhiệm vụ Trưởng Ban tiếp liệu của Ban Kháng chiến Liên khu IV. Đến năm 1950, do điều kiện sức khỏe, đồng chí được điều chuyển về công tác tại trường cấp 1, 2 xã Xá Lĩnh (nay thuộc các xã Nghi Xá, Nghi Hợp, Nghi Quan) huyện Nghi Lộc, giữ chức vụ Hiệu trưởng. Mặc dù sức khỏe không tốt, nhưng trong thời gian làm Hiệu Trưởng đồng chí Nguyễn Trường Thúy đã có nhiều đóng góp, bồi dưỡng kiến thức và nhân cách cho thế hệ trẻ trên quê hương Xo Viết, được nhân dân và các thế hệ học sinh quý trọng và biết ơn.

Do mắc bệnh hiểm nghèo, ngày 09/3/1955 đồng chí Nguyễn Trường Thúy đã qua đời tại thị xã Vinh (Nghệ An), hưởng dương 54 tuổi.