Nhà cách mạng Phan bội Châu (1867 - 1940)

Các đảng viên và hội viên Hội học sinh phân công nhau đi giác ngộ các bạn bè. Họ khơi gợi cho chị em suy nghĩ về tình cảnh khổ cực, nỗi nhục nhã của người dân mất nước phải làm nô lệ, suy nghĩ về nhiệm vụ của người thanh niên, về những khẩu hiệu của Đảng cộng sản trong các truyền đơn thỉnh thoảng thấy xuất hiện trong thành phố mà một số chị em đã được đọc. Họ phân công nhau đi sát những chị em nào tỏ ra không sợ hãi khi nghe nói đến các tiếng yêu nước, cách mạng, cộng sản, kết bạn với những chị em đó và dần dà đưa cho những chị em đó xem báo chí và tài liệu tuyên truyền của Đảng-lúc đầu Hội học sinh ở Huế chưa ra được báo riêng. Tài liệu lúc đó ở Huế chưa có nhiều, chỉ có các quyển « A, B, C về chủ nghĩa cộng sản » bằng tiếng Pháp, « Bạo động Quảng Châu » (nói về Quảng Châu công xã) bằng tiếng Việt… Nhận báo và tài liệu của Đảng là thử thách bước đầu. Trải qua những thử thách khác, như tham gia cuộc đấu tranh phản đối việc kiểm soát thư của học sinh, làm một nhiệm vụ liên lạc nào đó, … chị em nào tỏ ra có tinh thần hăng hái thì được kết nạp vào Hội học sinh. Muốn được kết nạp vào Hội học sinh còn phải có ba điều không : không rượu chè, cờ bạc, trai gái trụy lạc làm hỏng người và hỏng việc cách mạng. Được giáo dục và rèn luyện trong Hội học sinh, một số học viên có tinh thần hăng hái nhất, kiến quyết nhất trong công tác cách mạng được kết nạp vào Đảng.

Chi bộ Đảng ở trường Đồng Khánh còn chú trọng giáo dục cho học sinh ý thức đoàn kết với công nông. Khi được tin công nhân Bến Thủy bãi công (5-1930), theo chủ trương của xứ ủy và tỉnh ủy, chi bộ và Hội học sinh ở trường đã tổ chức lạc quyên trong học sinh để ủng hộ các đồng chí Bến Thủy. Có những anh chị em còn bao nhiêu tiền trong túi đem ủng hộ hết, có những chị nhịn quà ăn sáng cả tháng để tiền ủng hộ. Theo gương công nhân Bến Thủy và hưởng ứng cuộc đấu tranh của anh em Bến Thủy, công nhân nhà máy điện Huế và công xưởng vôi Long Thọ đấu tranh với bọn chủ tư bản. Bọn chủ nhà máy điện Huế bắt công nhân làm việc cả ngày chủ nhật, trừ một vài ngày lễ còn quanh năm suốt tháng không được nghỉ. Một ngày tháng 8-1930 anh em kéo lên bàn giấy tên chủ đưa yêu cầu được nghỉ ngày chủ nhật.Tên chủ không chịu giải quyết, anh em cứ nghỉ ngày chủ nhật. Trước sự đoàn kết của tất cả công nhân, tên chủ đành chịu. Và từ đó công nhân được nghỉ ngày chủ nhật. Bị bóc lột thậm tệ, công nhân xưởng vôi Long Thọ, dưới sự lãnh đạo của tổ chức Đảng, bãi công đòi tăng lương, anh em đấu tranh kiên quyết bọn chủ buộc phải nhượng bộ một phần. Nhưng cuối cùng chúng đã tìm bắt một đồng chí lãnh đạo và những công nhân đấu tranh kiến quyết nhất, trong số đó có đồng chí Thanh. Đồng chí Thanh là một học sinh năm thứ hai trung học, được Đảng giác ngộ và theo đường lối vô sản hoá của Đảng, theo yêu cầu của công tác, bỏ học vào làm công nhân ở xưởng vôi Long Thọ. Bị địch bắt và bị tra tấn dã man, đồng chí không hề khai nửa lời, cuối cùng bị chúng bắt đi đày. Chi bộ Đảng và Hội học sinh trường Đồng Khánh đã nêu tinh thần đoàn kết đấu tranh của công nhân tinh thần bất khuất của đồng chí Thanh cho đảng viên, hội viên và chị em học sinh trong trường học tập.

Theo gương công nông Nghệ-Tĩnh, nông dân làng Truồi ở ngoại vi thành Huế đoàn kết đấu tranh đòi chia lại ruộng công. Chính quyền thực dân và phong kiến ở Huế bắt một nông dân mà chúng nghi là cầm đầu cuộc đấu. Hơn một trăm anh chị em nông dân làng Truồi bèn kéo lên Huế biểu tình đòi thả người bị bắt. Chị em tiểu thương và nhân dân ở chợ An-Hòa bãi thị để ủng hộ cuộc đấu tranh của nông dân. Công nhân và học sinh cũng tỏ thái độ ủng hộ. Sức mạnh đoàn kết đấu tranh đó đã buộc địch phải thả người bị bắt. Chi bộ Đảng và Hội học sinh trường Đồng Khánh lấy việc giáo dục tinh thần đấu tranh cách mạng cho học sinh.

Trong những ngày đấu tranh thống nhất trong cả nước chống đế quốc nhân dịp những ngày kỷ niệm lớn của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế như 1-5, 1-8, 7-11… các đảng viên và hội viên Hội học sinh trường Đồng Khánh thường tổ chức việc rải truyền đơn ở trong trường và tham gia việc rải truyền đơn ở các phố. Các đồng chí nam giới ở các cơ sở khác cũng rải truyền đơn và phụ trách việc treo cờ Đảng ở các nơi. Có lần không biết làm cách nào mà anh em treo được cờ Đảng ngay trên cột cờ thành phố và cả trên cổng thành : Ngày 1-8-1930, ngày phản đối chiến tranh đế quốc, ủng hộ Liên Xô và cách mạng Trung Quốc, các đảng viên và Hội học sinh trường Đồng Khánh đã rải truyền đơn khắp các lớp trong trường ; ngăn kéo bàn cô giáo, vở học sinh, đâu cũng có truyền đơn. Đốc trường, giám thị và một số cô giáo lo sợ xanh mắt, còn học sinh thì vừa ngạc nhiên vừa khâm phục. Ở các trường khác cũng có rải truyền đơn như vậy. Sau ngày đó bọn cầm quyền thực dân và tay sai phong kiến ra lệnh đuổi một số học sinh mà chúng cho là những « phần tử khả nghi ». Học sinh trường Đồng Khánh đã họp mít tinh phản đối việc đuổi học sinh không có duyên cớ. Các chị Quang Thái , Lài…là những người đứng đầu cuộc đấu tranh ; trước sức đoàn kết chặt chẽ của học sinh toàn trường, bọn địch chưa dám khủng bố ngay. Nhưng từ sau đó chúng cho mật thám theo dõi chị em sát hơn. Có một số chị em học sinh ra lo lắng. Gia đình đoán biết chị em đọc báo cộng sản, tham gia đấu tranh nên chửi mắng, đánh đập chị em, ngăn cấm không cho chị em hoạt động. Các Đảng viên và hội viên vững vàng của Hội học sinh đi sát giữ vững tinh thần cho từng người. Tờ báo của Hội học sinh : « Người học trò » (từ tháng 7-1930 với sự giúp đỡ của Đảng, Hội học sinh được ra báo riêng của mình)- cũng góp phần củng cố và cổ vũ tinh thần đấu tranh của chị em. Một số báo sau ngày đấu tranh lớn 1-8 và lúc địch tăng cường khủng bố viết : « Chúng (bọn đế quốc và phong kiến) đã quyết sống chết tìm cho ra anh em cộng sản… Nhưng anh chị em chúng ta… vẫn một mực tiến theo con đường cách mạng, vẫn hành động như thường »… « Có hy sinh cho lợi ích chung thởi ta mới có lợi ích riêng ». Các bài báo lúc đó đều ngắn, gọn, dễ hiểu. Cán bộ, đảng viên và quần chúng nhớ rất kỹ, rất lâu những điều nói trong bài báo và làm theo những điều đó. Mọi người đều coi những lời báo viết là lời của Đảng, của toàn thể. Lời Đảng, lời toàn thể nói rất chí tình, chí lý. Nhưng với người cách mạng khi cần thiết phải hy sinh và có tinh thần hy sinh vì lợi ích chung. Vì lợi ích của cách mạng thỉ hy sinh không phải là việc khó. Đối với học sinh trường Đồng Khánh và các trường khác ở Huế, tinh thần bất khuất của đồng chí Thanh, người học sinh – công nhân xưởng vôi Long Thọ là một tám gương gần gũi về tinh thần hy sinh của người học sinh cách mạng.