nhà cách mạng Phan Châu Trinh
còn viết là Phan Chu Trinh, 1872 – 1926) là nhà văn hóa, nhà thơ, và là nhà cải cách dân chủ tiên phong đầu thế kỷ XX. Trái ngược với chủ trương bạo động vũ trang của Phan Bội Châu, ông kiên trì con đường đấu tranh ôn hòa, khai dân trí để giành độc lập.Thân thế và Học vấnTên gọi: Tự là Tử Cán, hiệu là Tây Hồ, biệt hiệu Hy Mã.Ngày sinh: 9 tháng 9 năm 1872.Quê quán: Làng Tây Lộc, huyện Tiên Phước, phủ Tam Kỳ (nay thuộc xã Tam Lộc, huyện Phú Ninh), tỉnh Quảng Nam.Khoa cử: Đỗ cử nhân năm 1900, đỗ Phó bảng năm 1901 (cùng khoa với thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh).Từ quan: Từng làm Thừa biện Bộ Lễ triều đình Huế nhưng từ quan năm 1904 để đi theo con đường cách mạng.
còn viết là Phan Chu Trinh, 1872 – 1926) là nhà văn hóa, nhà thơ, và là nhà cải cách dân chủ tiên phong đầu thế kỷ XX. Trái ngược với chủ trương bạo động vũ trang của Phan Bội Châu, ông kiên trì con đường đấu tranh ôn hòa, khai dân trí để giành độc lập. [1, 2, 3]
Thân thế và Học vấn
Tên gọi: Tự là Tử Cán, hiệu là Tây Hồ, biệt hiệu Hy Mã.
Ngày sinh: 9 tháng 9 năm 1872.
Quê quán: Làng Tây Lộc, huyện Tiên Phước, phủ Tam Kỳ (nay thuộc xã Tam Lộc, huyện Phú Ninh), tỉnh Quảng Nam.
Khoa cử: Đỗ cử nhân năm 1900, đỗ Phó bảng năm 1901 (cùng khoa với thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh).
Từ quan: Từng làm Thừa biện Bộ Lễ triều đình Huế nhưng từ quan năm 1904 để đi theo con đường cách mạng.
Sự nghiệp Cách mạng cải cách
Phong trào Duy Tân (1906 – 1908): Khởi xướng phong trào cải cách toàn diện với khẩu hiệu hành động: "Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh". [1]
Tư tưởng cốt lõi: Cổ vũ bãi bỏ chế độ quân chủ chuyên chế lạc hậu, phát triển kinh tế, mở trường học, cắt tóc ngắn, bài trừ hủ tục và đòi quyền dân chủ. [1, 2, 3]
Biến cố khốc liệt: Năm 1908, ông bị thực dân Pháp bắt, khép vào tội chết nhưng nhờ sự can thiệp của các hội nhân quyền Pháp, ông bị đày ra Côn Đảo. [1]
Giai đoạn tại Pháp (1911 – 1925): Sang Pháp tiếp tục diễn thuyết, viết báo vạch trần chính sách thuộc địa, thức tỉnh kiều bào và liên kết với Nguyễn Ái Quốc.
Di sản cuối đời
Ngày mất: Qua đời ngày 24 tháng 3 năm 1926 tại Sài Gòn (Đông Dương thuộc Pháp).
Sự kiện lịch sử: Đám tang của ông biến thành một phong trào để tang khắp cả nước, thể hiện tinh thần yêu nước bừng tỉnh của nhân dân Việt Nam lúc bấy giờ.
Nơi an nghỉ: Hiện nay, mộ của ông tọa lạc tại quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh và được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia.
