NHÀ CÁCH MẠNG TRẦN QUỐC THẢO: BÍ THƯ KHU ỦY KIÊN TRUNG VỚI PHÚT HY SINH OANH LIỆT TRONG LÒNG SÀO HUYỆT ĐỊCH

NHÀ CÁCH MẠNG TRẦN QUỐC THẢO: BÍ THƯ KHU ỦY KIÊN TRUNG VỚI PHÚT HY SINH OANH LIỆT TRONG LÒNG SÀO HUYỆT ĐỊCH

Lịch sử đấu tranh giành độc lập và thống nhất nước nhà ghi dấu biết bao tấm gương kiên trung, bất khuất, sẵn sàng ngã xuống vì lý tưởng cao đẹp của Đảng và dân tộc. Trong số những người con ưu tú ấy, đồng chí Trần Quốc Thảo hiện lên như một biểu tượng sáng ngời của tinh thần thép, một nhà lãnh đạo công vận xuất sắc và là người chiến sĩ cộng sản kiên cường đến hơi thở cuối cùng.

Sinh năm 1914 (có tài liệu ghi 1915) tại làng Đông Hưng, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị, quê gốc ở Cổ Thành, huyện Triệu Phong, ông có tên khai sinh là Hồ Xuân Lưu (bí danh Đồ Em, Năm Hai). Lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng và là em ruột của liệt sĩ tiền bối Hồ Chơn Nhơn, ông sớm giác ngộ lòng yêu nước từ thuở thiếu thời.

Năm 1929, khi mới 15 tuổi, ông đã tham gia các phong trào yêu nước, bị thực dân Pháp bắt giam và đuổi học. Không khuất phục, ông gia nhập Đoàn thanh niên cộng sản và chính thức đứng vào hàng ngũ của Đảng vào ngày 1/5/1933. Bằng sự nhiệt huyết, ông dấn thân khôi phục lại Đảng bộ tỉnh Quảng Trị, trở thành Tỉnh ủy viên và đến năm 1938 được bầu làm Ủy viên Thường vụ Xứ ủy Trung Kỳ phụ trách Ban Tuyên huấn.

Bước ngoặt lớn trong cuộc đời cách mạng của ông gắn liền với Hội nghị Trung ương lần thứ 8 tại Pác Bó (tháng 5/1941). Mang bí danh Đồ Em, ông là một trong 9 đại biểu hiếm hoi vượt qua vòng vây hiểm nguy để dự hội nghị cùng lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và đồng chí Trường Chinh. Trên đường trở về, do có kẻ phản bội khai báo, ông bị địch bắt tại Nghệ An và bị kết án 20 năm tù khổ sai, đày biệt tích tại Nhà lao Buôn Ma Thuột.

Dù chịu cảnh xiềng xích và từng vượt ngục bất thành, ông vẫn giữ vững khí tiết cho đến khi Nhật đảo chính Pháp năm 1945. Giành lại tự do, ông lập tức lao vào hoạt động, làm Chủ tịch Đông Hà rồi ra Hà Nội tham gia tổ chức, đặt những viên gạch lịch sử đầu tiên cho tờ Báo Lao Động trong những ngày đầu hoạt động công khai. Đến tháng 7/1946, ông được điều động ra Vùng mỏ, giữ chức Bí thư Đặc khu ủy Hòn Gai, thành lập Đại đội Hồ Chí Minh và trở thành Chủ tịch đầu tiên của Ủy ban Hành chính Kháng chiến Liên tỉnh Quảng Hồng.

Cuối năm 1948, nghe theo tiếng gọi của miền Nam ruột thịt, đồng chí Trần Quốc Thảo vượt đường trường vào Nam Bộ, trực tiếp đảm nhiệm cương vị Bí thư Ban Công vận Xứ ủy, phụ trách Liên hiệp Công đoàn Nam Bộ và là Phó Tổng thư ký Công đoàn Việt Nam.

Gác lại mọi riêng tư, ông mưu trí bám trụ và lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị phát triển mạnh mẽ ngay trong lòng đô thị Sài Gòn - Chợ Lớn. Giữa những năm tháng chính quyền Ngô Đình Diệm điên cuồng thực hiện chính sách "tố cộng, diệt cộng" tàn bạo, trên cương vị Bí thư Khu ủy Sài Gòn - Chợ Lớn, ông đã khôn khéo chia tách lực lượng, lập văn phòng bí mật ở vùng ven Bình Trị Đông để vừa bảo toàn đội ngũ, vừa làm bàn đạp giáng những đòn táo bạo vào ngay sào huyệt của kẻ thù.

Biến cố ập đến vào đầu tháng 10/1957, khi văn phòng Khu ủy bị lộ, Phó Bí thư Năm Vân sa vào ổ phục kích của địch, dẫn đến việc Bí thư Trần Quốc Thảo bị mật thám Mỹ - Diệm bắt giữ tại quận Phú Nhuận. Sa vào tay lực lượng công an Định Tường hung hãn, ông phải chịu đựng những màn tra tấn tàn khốc, thừa sống thiếu chết khiến gương mặt sưng vù, máu tuôn trào từ tai và mũi. Thế nhưng, câu trả lời duy nhất của ông trước kẻ thù vẫn là sự im lặng thép: “Tôi ở xa mới về, không biết gì cả”.

Cuối giờ chiều ngày 16/10/1957, nhận thấy đòn roi bất lực, tên trùm ác ôn Tám Khánh bước vào giở giọng giả lả dụ dỗ và đặt khẩu súng lục lên bàn. Ý thức được bản thân khó qua khỏi, với ước nguyện tạo nên một sự kiện gây tiếng vang để khích lệ tinh thần chiến đấu của đồng chí, đồng bào, Trần Quốc Thảo dồn hết chút tàn lực cuối cùng, bật dậy lao lên cướp lấy khẩu súng của tên trùm. Dù cơ thể bầm dập vì đòn t.r.a t.ấ.n không đủ sức bóp cò trước khi bị tên ác ôn giằng lại, hành động anh hùng ấy đã khiến kẻ thù phải kinh hồn bạt vía. Ông anh dũng hy sinh dưới những nhát báng súng chí mạng của kẻ thù ở tuổi 43.

Sự hy sinh oanh liệt của đồng chí Trần Quốc Thảo đã trở thành một khúc tráng ca bất tử, thổi bùng thêm ngọn lửa căm thù và ý chí chiến đấu cho phong trào cách mạng nội đô Sài Gòn. Để tri ân người chiến sĩ cộng sản kiên trung trọn đời vì nước vì dân, tên của ông đã được trân trọng đặt cho các tuyến đường huyết mạch, những ngôi trường khang trang tại Quận 3 (Thành phố Hồ Chí Minh) và thành phố Hạ Long (Quảng Ninh). Đồng thời, tên khai sinh Hồ Xuân Lưu của ông cũng kiêu hãnh tung bay trên các công trình, trường học tại quê hương Quảng Trị anh hùng.