NHÀ CÁCH MẠNG TRẦN TỬ YẾN – NGƯỜI KHAI SƠN PHÁ THẠCH PHONG TRÀO HÀ NAM VÀ CHUYẾN ĐÀI BIỆT XỨ NƠI RỪNG GIÀ GUYANE
NHÀ CÁCH MẠNG TRẦN TỬ YẾN – NGƯỜI KHAI SƠN PHÁ THẠCH PHONG TRÀO HÀ NAM VÀ CHUYẾN ĐÀI BIỆT XỨ NƠI RỪNG GIÀ GUYANE
Nhà cách mạng Trần Tử Yến sinh năm 1909 tại tỉnh Ninh Bình trong một gia đình khá giả, thuộc tầng lớp có địa vị xã hội thời bấy giờ. Nhờ nền tảng gia đình, từ nhỏ ông đã được tạo điều kiện học tập tại các trường lớn. Khi ra Hà Nội theo học tại Trường Thành chung Bảo hộ (tức Trường Bưởi danh tiếng), người thanh niên đất Ninh Bình đã sớm bộc lộ tinh thần phản kháng và tư tưởng yêu nước sâu sắc.
Không cam chịu sự đè nén, ông dũng cảm đứng lên đấu tranh chống lại sự đối xử bất công, kỳ thị của các giáo viên người Pháp đối với học sinh bản xứ. Hành động can trường ấy khiến ông bị nhà trường đuổi học, nhưng lại chính là đòn bẩy đưa ông dấn thân hoàn toàn vào con đường cách mạng vô sản.
Giữa thập niên 1925, Trần Tử Yến chính thức gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập. Nhờ năng lực xuất sắc, vào tháng 9 năm 1927, ông được Kỳ bộ Bắc Kỳ tin tưởng cử về vùng Lũng Xuyên (huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam) với nhiệm vụ bắt liên lạc với các nhà yêu nước địa phương để xây dựng phong trào. Tại đây, ông đã cùng với các đồng chí kiên trung khác (trong đó có nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến — tác giả vẽ lá cờ Tổ quốc sau này) thành lập nên Chi hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đầu tiên của tỉnh Hà Nam, do chính ông đảm nhiệm chức vụ Bí thư.
Dưới sự chèo lái của ông, tổ chức đã hoạt động hết sức quyết liệt: từ việc mở các lớp dạy chữ Quốc ngữ cho nhân dân lao động để nâng cao dân trí, đến các chiến dịch rải truyền đơn, táo bạo treo cờ búa liềm tại các vị trí trọng yếu để cổ vũ tinh thần quần chúng.
Sau khi đặt nền móng vững chắc cho phong trào Hà Nam, đồng chí Trần Tử Yến tiếp tục được điều động sang địa bàn Kiến An (Hải Phòng) để tổ chức phong trào công nhân. Giữa lúc hoạt động cách mạng đang ở giai đoạn quyết liệt nhất, ông bị mạng lưới mật thám Pháp bao vây và bắt giữ. Để tiêu diệt tận gốc ý chí của những "hạt giống đỏ" nguy hiểm, chính quyền thực dân đã khép ông vào trọng tội và đưa ra một quyết định tàn bạo.
Ngày 17 tháng 5 năm 1931, ông cùng nhiều chiến sĩ yêu nước bị áp giải lên con tàu lao ngục khét tiếng La Martinière. Sau hơn một tháng lênh đênh trên đại dương, ngày 30 tháng 6 năm 1931, con tàu cập bến cảng Cayenne, chính thức ném ông vào "địa ngục xanh" Guyane thuộc Nam Mỹ.
Tại Guyane, Trần Tử Yến trở thành một trong những tù nhân chính trị miền cực hình, phải chịu đựng chế độ lao dịch khắc nghiệt ngoài sức tưởng tượng tại các trại tù nằm sâu trong rừng rậm như Crique Anguille và Saut Tigre. Giữa vùng đất hoang vu, khí hậu nhiệt đới khắc nghiệt đầy muỗi mòng và bệnh tật, những người tù An Nam phải tự chặt cây, dựng lán trại và giành giật sự sống từng ngày giữa rừng già. Vượt qua những năm tháng đày ải khốc liệt, ông vẫn giữ vững khí tiết kiên trung, lập trường bất khuất của một chiến sĩ cộng sản, không một lời khuất phục trước đòn roi thực dân.
Sau này, khi chế độ tù đày nới lỏng và ông được trả tự do, do hoàn cảnh lịch sử ngặt nghèo và sự quản thúc của chính quyền thuộc địa, nhà cách mạng Trần Tử Yến không thể trở về quê hương Việt Nam. Ông chấp nhận định cư hẳn tại vùng đất Guyane xa xôi. Tại đây, ông tìm được công việc làm vườn tại Viện Pasteur để mưu sinh qua ngày, lập gia đình với người bản xứ và sống một cuộc đời bình dị, hướng về Tổ quốc cho đến những năm tháng cuối đời. Năm 2001, trái tim của người chiến sĩ liên lạc trường Bưởi năm xưa đã chính thức ngừng đập tại Nam Mỹ, hưởng thọ 92 tuổi.
Nhà cách mạng Trần Tử Yến là một biểu tượng vĩ đại cho ý chí sinh tồn kiên cường và lòng trung kiên vô hạn của thế hệ chiến sĩ cách mạng đầu tiên của Đảng. Cuộc đời 92 năm của ông là một thiên sử ký lay động tâm can: từ bục giảng trường Bưởi đến cương vị Bí thư Chi hội đầu tiên của đất Hà Nam; từ xiềng xích trên con tàu La Martinière cho đến những túp lều tự dựng giữa rừng già Nam Mỹ.
Dù phải sống nửa đời người và nằm lại nơi viễn xứ cách quê hương nửa vòng Trái Đất, lòng yêu nước và di sản khai sinh phong trào cách mạng Hà Nam của ông sẽ mãi mãi được ghi đậm trong trang sử vàng của dân tộc, là tấm gương sáng ngời cho các thế hệ hậu thế noi theo.
