NHÀ CÁCH MẠNG VÕ TRỌNG CÁNH (1887-1931)
NHÀ CÁCH MẠNG VÕ TRỌNG CÁNH (1887-1931)
Đồng chí Võ Trọng Cánh sinh năm 1887 tại làng Phù Xá, xã Phù Long (nay là xã Hưng Xá, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An) trong một gia đình có truyền thống yêu nước và chống thực dân Pháp.
Ông nội là Võ Trọng Ái, đỗ tú tài Hán học khoa Quý Dậu (1873). Cha là Võ Trọng Doãn, người học rộng, đỗ đạt nhưng không ra làm quan. Được hun đúc bởi truyền thống gia đình, Võ Trọng Cánh sớm có tinh thần yêu nước và tham gia các phong trào cách mạng.
Năm 1918, ông sang Xiêm (Thái Lan) theo sự hướng dẫn của người chú là Võ Trọng Đài, gia nhập Trại Cày do nhà yêu nước Đặng Thúc Hứa tổ chức để học tập và hoạt động cách mạng. Sau đó, ông nhiều lần bí mật trở về nước đưa các nhà hoạt động và thanh niên yêu nước sang Xiêm tiếp tục học tập, chuẩn bị lực lượng đấu tranh giành độc lập.
Đầu năm 1924, cùng em trai Võ Trọng Ân, đồng chí tổ chức thành công nhiều chuyến đưa thanh niên ưu tú xuất dương, trong đó có các đồng chí Lê Hồng Phong, Phạm Hồng Thái, Lê Thiết Hùng và nhiều người khác. Đây là một trong những hoạt động quan trọng góp phần đào tạo lớp cán bộ cách mạng đầu tiên của Việt Nam.
Đến năm 1927, do bị chỉ điểm, Võ Trọng Cánh bị thực dân Pháp bắt giữ. Từ những tài liệu và lời khai mà chúng thu thập được, ông bị kết án 3 năm tù khổ sai với tội danh tổ chức đưa thanh niên sang Xiêm học tập nhằm chống chính quyền thực dân.
Tháng 3/1930, trong thời gian bị giam giữ, Võ Trọng Cánh được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Dù ở trong tù, đồng chí vẫn tích cực tuyên truyền, giác ngộ binh lính và duy trì liên lạc với tổ chức cách mạng bên ngoài.
Giữa năm 1930, sau khi mãn hạn tù, Võ Trọng Cánh trở về quê hương đúng vào thời điểm phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh đang phát triển mạnh. Đồng chí được cử tham gia Cấp ủy Chi bộ Phù Xá, phụ trách công tác tài chính và cứu tế.
Để phục vụ phong trào cách mạng, đồng chí cùng vợ là Nguyễn Thị Kính bán hai sào ruộng lấy tiền mua giấy, mực và dụng cụ in truyền đơn. Gia đình ông cũng từng nuôi dưỡng, giúp đỡ nhiều cán bộ cách mạng như Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Sơn, Lê Hồng Phong, Phạm Hồng Thái... trong thời gian chuẩn bị xuất dương.
Cuối năm 1930, thực dân Pháp mở rộng đàn áp phong trào cách mạng ở Hưng Nguyên. Võ Trọng Cánh bị liệt vào danh sách những người nguy hiểm nhất, bị truy nã và treo thưởng.
Từ tháng 2 đến tháng 4 năm 1931, đồng chí trực tiếp lãnh đạo nhiều cuộc đấu tranh đòi thóc gạo cứu đói cho nhân dân. Trong một trận đấu tranh, ông bị địch bắt, tra tấn dã man và đánh gãy tay. Dù chịu nhiều cực hình tại nhà lao Vinh, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết cách mạng, kiên quyết không khai báo. Trước kẻ thù, ông khẳng khái tuyên bố:
«"Chúng tao tổ chức ra Đảng để hoạt động cho dân, không phải để khai cho chúng mày."»
Sau đó, thực dân Pháp kết án tử hình và đưa đồng chí về quê để hành quyết. Trước giờ hy sinh vào ngày 2/4/1931, Võ Trọng Cánh hiên ngang tuyên bố:
«"Tao không có gì phải khai cả. Các đồng chí của tao, đồng bào của tao đánh đổ bọn cướp nước và tay sai bán nước là tất nhiên. Tao không thèm cầu xin mạng sống với bọn mày. Ngực tao đây, cứ bắn!"»
Đồng chí Võ Trọng Cánh hy sinh ở tuổi 43, để lại tấm gương sáng về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần bất khuất của người chiến sĩ cộng sản. Để ghi nhớ công lao của ông, hiện nay Đảng bộ Khối Dân chính huyện Hưng Nguyên mang tên Đảng bộ Võ Trọng Cánh, như một sự tri ân đối với người con ưu tú của quê hương Xô viết Nghệ Tĩnh anh hùng.
