Nhà canh tân lỗi lạc của đất nước

Sau khi về nước, Bùi Viện đề xuất với vua Tự Đức một tư tưởng canh tân đất nước táo bạo mà nói như cụ Tam Nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến thì Bùi Viện đã “Làm việc chửa ai từng làm. Dọc đất ngang trời trơ trí lớn”. Trong khi các tư tưởng canh tân đất nước đương thời như của Phạm Phú Thứ, Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Đức Hậu, Trần Đình Túc, Đinh Văn Điền không được vua Tự Đức chấp nhận thì các đề nghị cải cách của Bùi Viện tuy không có bề rộng nhưng táo bạo gắn với thực tiễn đất nước (như cải cách và trang bị cho lực lượng hải quân, tăng cường phòng vệ vùng biển, đặc biệt là vấn đề kinh tế xã hội biển) được vua Tự Đức cho thi hành.

Về quân sự, tháng 8-1876, vua Tự Đức giao cho ông trách nhiệm tổ chức Nhu tuần tải và cử ông làm Chánh quản đốc trực tiếp phụ trách. Với nhiệm vụ này, ông đã thành lập được đội Tuần dương quân với lực lượng chủ yếu là dân chài lưới rất thông thạo sông biển.

Về kinh tế, năm 1876, Bùi Viện được triều đình giao giữ chức Tham biện thương chính. Ông đã đề nghị triều đình làm gấp hai việc: mở mang đường thủy, cho đào sông vét ngòi; mở hải cảng, lập bến sông. Theo ông, muốn mở mang buôn bán phải có hệ thống giao thông tốt, phải tổ chức thủy đội tiễu trừ giặc biển, bảo vệ thuyền buôn đi lại ngoài khơi. Từ đó, phát triển lực lượng này thành lực lượng thủy quân hùng mạnh cho đất nước.

Bùi Viện còn lập ra “Chiêu dương thương cục”. Đây là công ty buôn lớn tổ chức việc buôn bán giữa Việt Nam và Trung Quốc, sản phẩm trao đổi chủ yếu là bán nông thổ sản và mua về hàng gốm sứ, tơ lụa, … Ông là người có công sáng lập ra cửa biển Hải Phòng mà đương thời gọi là bến Ninh Hải.

Có thể nói, Bùi Viện lúc đó đang được xem như là một nhà kinh bang tế thế, có công lớn trong việc xây dựng cảng Hải Phòng, lập ra Tuần dương quân (lực lượng hải quân thường trực) và lập ra hệ thống thương điếm ở khắp các tỉnh ven biển. Ông mất được triều đình và dân chúng đều thương tiếc.

Tên được đặt cho con phố Tây sầm uất nhất Sài Gòn

Theo một số tài liệu, Bùi Viện chính thức trở thành tên của con đường ở quận 1 TP HCM này từ ngày 6/10/1955. Trước đó, dưới thời Bảo Đại, nó có tên là Bảo hộ Thoại. Hay trước giai đoạn này, nó là con đường mòn của một ngôi làng mang tên là Tân Hoà. Còn tên gọi phố Tây của con đường này thì do người dân đặt ra.

Một vài người dân chia sẻ, bởi lẽ có tên gọi như vậy vì vào những năm sau 1975, nơi đây có nhiều người nước ngoài, đặc biệt là Mỹ đến sinh sống. Lâu dần nơi đây thu hút nhiều người nước ngoài đến làm ăn kinh doanh, tạo nên một con phố đa văn hóa, đa sắc tộc.

Chính vì sự đa dạng và đông đúc này mà chính quyền TP HCM đã đã ra quyết định biến con phố này thành phố đi bộ vào mỗi cuối tuần từ ngày 20/8/2017. Con phố sẽ bắt đầu mở cửa từ 19h tối đến 2h sáng các ngày cuối tuần để thuận tiện cho việc vui chơi, kinh doanh của người dân.

Phố đi bộ hay phố Tây Bùi Viện ngày nay là một nơi vui chơi, giải trí thu hút đông đảo giới trẻ Sài Gòn và khách du lịch. Nếu có dịp tới TP HCM du khách hãy ghé thăm phố đi bộ Bùi Viện để cảm nhận được không gian náo nhiệt, vui nhộn tại nơi này.