Nhà chí sĩ yêu nước người khởi xướng phong trào Đông Du: Phan Bội Châu
Trong lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc đầu thế kỷ XX, Phan Bội Châu là một trong những nhà yêu nước tiêu biểu, dành gần như trọn cuộc đời để tìm con đường giải phóng đất nước khỏi ách thống trị của thực dân Pháp. Ông không chỉ vận động nhân dân đứng lên đấu tranh mà còn tìm cách đưa thanh niên Việt Nam ra nước ngoài học tập, tiếp thu tri thức và kinh nghiệm để trở về giúp nước. Tên tuổi ông gắn liền với phong trào Đông Du và những hoạt động cách mạng sôi nổi đầu thế kỷ XX.
Phan Bội Châu tên thật là Phan Văn San, hiệu Sào Nam, sinh ngày 26/12/1867 tại làng Đan Nhiễm, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trong một gia đình nhà nho có truyền thống yêu nước, từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, ham học và sớm có lòng căm thù thực dân Pháp. Năm 1900, ông đỗ Giải nguyên trong kỳ thi Hương tại Nghệ An. Tuy có con đường khoa cử rộng mở, ông không lựa chọn cuộc sống quan trường mà quyết tâm tìm con đường cứu nước.
Năm 1904, Phan Bội Châu cùng một số đồng chí thành lập Duy Tân hội, chủ trương tập hợp lực lượng, đánh đuổi thực dân Pháp và khôi phục nền độc lập cho đất nước. Đến năm 1905, ông khởi xướng phong trào Đông Du, vận động thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập về khoa học, quân sự và chính trị, với mong muốn sau này họ trở về góp sức xây dựng đất nước. Phong trào nhận được sự hưởng ứng của đông đảo nhân dân, có khoảng 200 thanh niên được đưa sang Nhật học tập. Tuy nhiên, trước sức ép của thực dân Pháp, chính quyền Nhật Bản đã trục xuất các nhà yêu nước và du học sinh Việt Nam, khiến phong trào Đông Du tan rã vào năm 1909.
Không từ bỏ khát vọng cứu nước, Phan Bội Châu tiếp tục hoạt động ở Trung Quốc và nhiều nơi khác. Năm 1912, ông tổ chức thành lập Việt Nam Quang Phục hội, thay đổi chủ trương từ quân chủ sang dân chủ lập hiến, hướng tới xây dựng một nước Việt Nam độc lập theo thể chế cộng hòa. Ông còn tích cực viết sách, báo và sáng tác thơ văn nhằm thức tỉnh lòng yêu nước, khơi dậy tinh thần đấu tranh trong đồng bào. Những tác phẩm tiêu biểu như Việt Nam vong quốc sử, Hải ngoại huyết thư, Ngục trung thư đã góp phần truyền bá tư tưởng cứu nước và cổ vũ phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX.
Ngày 30/6/1925, khi đang hoạt động tại Thượng Hải (Trung Quốc), Phan Bội Châu bị thực dân Pháp bắt cóc và đưa về nước xét xử. Trước tin ông bị bắt, nhân dân cả nước đã tổ chức nhiều cuộc đấu tranh, biểu tình và vận động đòi trả tự do cho nhà chí sĩ. Trước sức ép mạnh mẽ của phong trào đấu tranh, chính quyền thực dân buộc phải ân xá và đưa ông về sống dưới sự giám sát tại Huế. Từ đó, ông sống ở khu vực Bến Ngự, được nhân dân trìu mến gọi là “Ông già Bến Ngự”. Dù bị quản thúc, ông vẫn tiếp tục sáng tác thơ văn, viết hồi ký và truyền bá tinh thần yêu nước cho thế hệ trẻ. Ngày 29/10/1940, Phan Bội Châu qua đời tại Huế, hưởng thọ 73 tuổi.
Phan Bội Châu được lịch sử ghi nhớ là một nhà yêu nước lớn, một trong những người tiên phong tìm kiếm con đường giải phóng dân tộc trong giai đoạn đầu thế kỷ XX. Dù phong trào Đông Du và các tổ chức cách mạng do ông khởi xướng chưa đạt được mục tiêu giành độc lập, những hoạt động của ông đã góp phần thức tỉnh lòng yêu nước, khơi dậy ý chí đấu tranh và mở ra những hướng đi mới cho phong trào cách mạng Việt Nam. Cuộc đời Phan Bội Châu là tấm gương về lòng yêu nước, ý chí kiên trì và khát vọng cháy bỏng giành lại độc lập cho dân tộc.
