NHÀ GIÁO, LIỆT SĨ PHAN NGỌC HIỂN (1910–1941) NGƯỜI THẦY GIEO MẦM ĐỘC LẬP TRÊN ĐẤT MŨI

Có những người thầy dành cả cuộc đời để gieo chữ cho học trò. Và có những người thầy, khi Tổ quốc cần, đã sẵn sàng hiến dâng cả tuổi thanh xuân để gieo mầm tự do cho dân tộc.

Giữa vùng đất cực Nam Tổ quốc, nơi rừng đước vươn rễ bám sâu vào lòng đất, nơi những con sóng ngày đêm vỗ bờ, câu chuyện về một người thầy giáo đã đi vào lịch sử như một khúc tráng ca bất diệt. Người ấy là Phan Ngọc Hiển – nhà giáo, chiến sĩ cách mạng, người lãnh đạo cuộc Khởi nghĩa Hòn Khoai ngày 13 tháng 12 năm 1940.

Thầy Phan Ngọc Hiển sinh năm 1910 tại Cần Thơ, nhưng mảnh đất Cà Mau lại là nơi in đậm dấu chân và cả máu xương của ông. Trước khi trở thành một người cộng sản kiên trung, ông là một trí thức, một nhà báo, và một thầy giáo mang trong mình trái tim mẫn cảm với nỗi đau của đồng bào dưới ách đô hộ. Nếu chọn một cuộc sống an bài, với tài năng và học thức của mình, ông hoàn toàn có thể đứng ngoài vòng lửa đạn. Nhưng người thầy ấy đã chọn con đường chông gai nhất: dùng ánh sáng của tri thức để thức tỉnh nhân dân, dùng ngòi bút để vạch trần tội ác kẻ thù, và cuối cùng, dùng chính sinh mạng của mình để thắp lên ngọn lửa đấu tranh.

 Đêm Hòn Khoai – ngọn lửa bừng lên giữa biển khơi

Năm 1940, phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp diễn ra mạnh mẽ ở Nam Kỳ. Tại Cà Mau, Hòn Khoai được lựa chọn làm địa điểm mở đầu cho cuộc khởi nghĩa trong kế hoạch đấu tranh của địa phương. Phan Ngọc Hiển được giao nhiệm vụ trực tiếp tổ chức và chỉ huy lực lượng tại đây.

Đỉnh cao trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông chính là cuộc Khởi nghĩa Hòn Khoai ngày 13/12/1940. Đêm đó, không còn là người thầy giáo áo vải thư sinh, Phan Ngọc Hiển đã trở thành người chỉ huy mưu trí, quả cảm. Ông lãnh đạo các chiến sĩ đánh chiếm đảo Hòn Khoai, ghi một dấu son chói lọi vào lịch sử đấu tranh chống thực dân Pháp của quân dân vùng Đất Mũi.

Nhưng lịch sử không chỉ có những khoảnh khắc chiến thắng.

Do lệnh đình hoãn từ đất liền không đến kịp, lực lượng cách mạng rơi vào thế bất lợi khi rút về bờ do thiếu chi viện. Cuối tháng 12/1940, Phan Ngọc Hiển và các đồng chí bị thực dân Pháp bắt. Cuộc khởi nghĩa không thể duy trì thắng lợi lâu dài, nhưng tinh thần mà những người chiến sĩ để lại đã vượt ra ngoài giới hạn của một trận đánh. Họ chứng minh rằng ngay tại vùng đất xa xôi của Tổ quốc, khát vọng độc lập vẫn âm thầm tích tụ và có thể bùng lên thành hành động quyết liệt.

Những tháng ngày sau khi bị bắt là thử thách nghiệt ngã đối với Phan Ngọc Hiển và đồng đội. Trước sự đàn áp của thực dân Pháp, họ phải đối mặt với những cuộc thẩm vấn, những đòn tra khảo và bản án tử hình đang chờ phía trước.

Nhưng sự bi tráng và vĩ đại nhất của người thầy ấy có lẽ nằm ở những giây phút cuối đời. Ngày 12/7/1941, tại pháp trường Cà Mau, khi đối diện với họng súng của kẻ thù, ông không hề run sợ. Lời tuyên bố đanh thép của ông trước lúc hy sinh mãi mãi là một khúc tráng ca bất tử: “Người cộng sản coi cái chết rất bình thường. Chúng tôi sẵn sàng chết để đấu tranh cho đồng bào được ấm no. Nhất định những người kế tiếp chúng tôi sẽ tiêu diệt thực dân Pháp! Nhất định nước Việt Nam sẽ hoàn toàn độc lập!” Khi họng súng vang lên, người thầy ấy ngã xuống ở tuổi 31 - độ tuổi rực rỡ nhất của đời người.

Người thầy vẫn còn trong những bài học hôm nay

Ngày nay, chúng ta không còn phải đối diện với những lựa chọn sinh tử như thế hệ đi trước. Nhưng bài học từ Phan Ngọc Hiển vẫn còn nguyên giá trị. Với người thầy, đó là lời nhắc về sứ mệnh gieo tri thức, nuôi dưỡng nhân cách và khơi dậy khát vọng cống hiến. Với người trẻ, đó là lời nhắc hãy biết trân trọng hòa bình, sống có lý tưởng, có trách nhiệm và không thờ ơ trước những điều tốt đẹp của cộng đồng.

Một cuộc đời ba mươi mốt năm có thể khép lại, nhưng những giá trị mà con người ấy để lại không bị giới hạn bởi tuổi đời.

Phan Ngọc Hiển đã ngã xuống trong những năm tháng đất nước còn chìm trong khói lửa. Song, từ bục giảng năm xưa đến Hòn Khoai lịch sử, cuộc đời ông đã để lại một bài học vượt thời gian: Có những người chọn sống cho mình, và có những người chọn dành cả cuộc đời để mở đường cho tương lai của dân tộc.

Nhà giáo, liệt sĩ Phan Ngọc Hiển thuộc về những con người như thế.

Xin nghiêng mình tưởng nhớ người thầy đã lấy tuổi xuân làm ngọn lửa, lấy lý tưởng làm con đường và lấy độc lập, tự do của Tổ quốc làm lẽ sống.

Phan Ngọc Hiển (1910–1941) – người thầy của một thời hoa lửa, mãi là niềm tự hào của đất và người Cà Mau.