Nhà giáo Phan Văn Sử
Nhà giáo Phan Văn Sử là một trong những trí thức yêu nước tiêu biểu, đã từ bỏ vinh hoa phú quý để dẫn thân vào con đường cách mạng giải phóng dân tộc, tận tuy trung thành với lý tưởng cộng sản, cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng.
Ông Phan Văn Sử sinh năm 1910, tại làng Trung Thành, quận Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long. Học xong bậc tiểu học ở Vĩnh Long, ông học trường Collège de Mytho và đỗ bằng Thành chung. Sau đó, được gia đình gởi sang Pháp học tại Bordeaux và đậu bằng Tú tài, năm 1933 trở về nước.
Là một thanh niên trí thức luôn mang nặng trong lòng nỗi đau đất nước bị nô lệ, đồng bào bị thống khổ lầm than, lại được tiếp nhận những lý tưởng về công bằng, dân chủ, tự do..., ông căm thù thực dân Pháp và khinh ghét bọn quan lại tay sai. Vì lẽ đó, ông không hợp tác với Pháp mà muốn làm cái gì đó để cứu nước, cứu dân. Theo ông, trước hết phải nâng cao học vấn, kiến thức khoa học và lý tưởng chính trị cho nhân dân.
Theo hướng đó, năm 1934, ông xin phép lập Trường Trung Thành học. Lúc mới mở, trường chỉ có bậc tiểu học, sau thêm hai lớp đầu của bậc trung học. Trường Trung Thành là một cơ sở yêu nước, hoạt động hợp pháp trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, tập hợp nhiều trí thức yêu nước, thông qua giảng dạy mà gieo mầm cách mạng cho học sinh.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 bùng nổ, thầy và trò của trường đã tham gia mít-tinh, biểu tình, khởi nghĩa giành chính quyền. Nhiều thầy giáo và học sinh của trường thoát ly theo kháng chiến: thầy giáo Nguyễn Duy Khâm, thầy giáo Tốt - Uy viên Uỷ ban Kháng chiến tỉnh Trà Vinh, thầy giáo Nguyễn Viết Khải (Mạc Khải) tham gia Mặt trận Liên Việt tỉnh Vĩnh Long, thầy Hồ Văn Kỉnh làm Chủ tịch quận Nhì. Một sô học sinh lên đường đi chiên đấu, như Diệp Phụng Kỳ trở thành sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, Nguyễn Ngọc Diệp, làm Chánh Văn phòng Uỷ ban Kháng chiên Hành chánh Nam Bộ những năm cuối cuộc kháng chiến chồng thực dân Pháp.
Ông còn mở rộng quan hệ với nhiều trí thức tiên bộ, như Diệp Ngọc Côn - chủ hiệu sách Long Hồ, thầy giáo Nguyễn Văn Hạp ở Phước Hậu, ông Bùi Huy Sắc - Chánh lục sự Tòa án tỉnh Vĩnh Long, ông Trần Văn Chiểu và ông Dương Văn Muôn từng du học ở Pháp về.
Từ một tri thức yêu nước, tháng 4/1945, ông được đứng vào hàng ngũ của Đảng, tham gia chỉ đạo khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tại tỉnh lỵ Vĩnh Long. Ông là Tổng Thư ký Uỷ ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long, rồi Chủ tịch Uỷ ban Kháng chiên Hành chánh tỉnh (năm 1946).
Từ năm 1951-1953, ông giữ chức vụ Chủ tịch Uy ban Kháng chiến Hành chánh tỉnh Long Châu Sa. Năm 1954, thực hiện Hiệp định Genève, ông được rút lên làm uỷ viên, phụ trách khối Dân chính Đảng Nam Bộ tập kết ra Bắc.
Ở miền Bắc, ông được phân công nhiệm vụ chống địch cưỡng ép đồng bào Công giáo di cư vào Nam, sau đó, được chuyển công tác về Bộ Ngoại giao.
Từ năm 1964-1969, ông được bổ nhiệm làm Đại sứ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Tiệp Khắc.
Từ năm 1970-1973, ông làm Vụ trưởng Vụ Á châu II, Bộ Ngoại giao. Đến tháng 7/1973, ông nghỉ hưu tại Hà Nội. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, ông chuyển về sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ngày o6/5/1982, ông qua đời, hưởng thọ 72 tuổi.
Trong quá trình hoạt động cách mạng, ông được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Kháng chiên hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhì, Huy hiệu Thành đồng Tổ quốc.
Nhà giáo Phan Văn Sử là một trong những trí thức yêu nước tiêu biểu, đã từ bỏ vinh hoa phú quý để dẫn thân vào con đường cách mạng giải phóng dân tộc, tận tuy trung thành với lý tưởng cộng sản, cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng.
