Nhà hoạt động cách mạng: Hồ Tùng Mậu

Hồ Tùng Mậu (1896–1951), tên thật là Hồ Bá Cự, sinh ra trong một gia đình khoa bảng, giàu truyền thống yêu nước tại Quỳnh Đôi, Nghệ An. Cha ông là Hồ Bá Kiện, liệt sĩ chống Pháp. Ông có vợ là bà Nguyễn Thị Thảo và người con trai duy nhất là Hồ Mỹ Xuyên. Cháu nội ông là Hồ Đức Việt, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị.

Ngày 23 tháng 7 năm 1951 ông hy sinh do bị máy bay Pháp bắn trúng ô tô trên đường công tác tại Phố Còng, huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa. Ông là nhà cách mạng tiền bối, hy sinh khi đang trên đường vào Liên khu IV để chỉ đạo công tác, thể hiện sự tận tụy và cống hiến quên thân mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Hồ Tùng Mậu là một trong những nhà cách mạng tiền bối xuất sắc của Việt Nam. Ông không chỉ là người cộng sự tin cẩn của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn là nhân vật then chốt trong việc kết nối các tổ chức cách mạng trong và ngoài nước. Dưới đây là chi tiết các giai đoạn hoạt động cách mạng của ông:

1.Thời kỳ đầu và xuất dương (1920 – 1923) :

● Năm 1920, Hồ Tùng Mậu cùng với Lê Hồng Sơn sang Thái Lan, sau đó sang Trung Quốc để tìm đường cứu nước.

● Thành lập Tâm Tâm Xã (1923): Tại Quảng Châu, ông cùng các đồng chí như Lê Hồng Sơn, Hồ Học Lãm thành lập nhóm Tâm Tâm Xã (Tân Việt Thanh niên Đoàn) – một tổ chức yêu nước có xu hướng bạo động cách mạng nhưng chưa có lý luận dẫn dắt rõ ràng.

2. Gặp gỡ Nguyễn Ái Quốc và thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1924 – 1927): Đây là bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp của ông khi gặp được đồng chí Nguyễn Ái Quốc tại Quảng Châu vào cuối năm 1924.

● Nhóm cộng sản hạt nhân: Ông là một trong những thành viên đầu tiên của Cộng sản Đoàn (nhóm nòng cốt của Tâm Tâm Xã chuyển sang).

● Thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925): Hồ Tùng Mậu đóng vai trò tích cực trong việc tổ chức và giảng dạy tại các lớp huấn luyện cán bộ. Ông phụ trách việc liên lạc và đưa đón thanh niên từ trong nước sang Trung Quốc dự học.

● Gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc (1926): Để tạo điều kiện cho hoạt động cách mạng tại địa bàn, ông đã gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc.

3. Quá trình thành lập Đảng và những năm tháng lao tù (1928 – 1945):

● Thống nhất các tổ chức cộng sản (1930): Hồ Tùng Mậu là người hỗ trợ đắc lực cho Nguyễn Ái Quốc trong việc triệu tập Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản tại Hương Cảng (Hồng Kông) vào tháng 2/1930, khai sinh ra Đảng Cộng sản Việt Nam.

● Bị bắt và tù đày: Trong suốt những năm 1931 - 1945, ông liên tục bị thực dân Pháp bắt giữ tại Trung Quốc và dẫn giải về Việt Nam. Ông đã kinh qua nhiều nhà tù khét tiếng như Vinh, Lao Bảo, Kon Tum, Buôn Ma Thuột.

● Giữ vững khí tiết: Dù bị tra tấn dã man, ông vẫn giữ vững lập trường, tổ chức các cuộc đấu tranh trong tù và tham gia vào Chi bộ Đảng trong nhà lao để đào tạo cán bộ.

4. Sau Cách mạng Tháng Tám (1945 – 1951): Sau khi Nhật đảo chính Pháp (tháng 3/1945), Hồ Tùng Mậu thoát tù và trở về hoạt động tại quê hương (Nghệ An). Và giữ các chức vụ trọng yếu: Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu IV, Tổng Thanh tra Chính phủ (người đầu tiên giữ chức vụ này của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa), Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam (Khóa II).

Ngày 18 tháng 01 năm 2008, Đồng chí Hồ Tùng Mậu được truy tặng Huân chương Sao Vàng, Huân chương cao quý nhất của Nhà nước Việt Nam. Với 55 tuổi đời (ngày 15 tháng 6 năm 1896 - ngày 23 tháng 7 năm 1951), đồng chí Hồ Tùng Mậu có đến 31 năm hoạt động cách mạng (1920 - 1951), trong đó hơn 14 năm bị giam cầm, đày ải trong các nhà lao đế quốc, 5 lần bị địch bắt, 2 lần bị kết án tử hình. Bất luận trong hoàn cảnh nào, Đồng chí cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, không màng danh lợi, hy sinh tất thảy cho cách mạng; đã “bao phen đồng cam cộng khổ”, “như tay với chân”, trở thành “anh em chí thiết” của lãnh tụ Hồ Chí Minh. Cho đến phút cuối đời, Đồng chí Hồ Tùng Mậu vẫn luôn xứng đáng với lòng tin của nhân dân, của Đảng, của Hồ Chủ tịch gửi gắm.

Bên cạnh đó, có các địa danh mang tên ông như Đường Hồ Tùng Mậu (Hà Nội),Xã Hồ Tùng Mậu tại huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên và tên ông được đặt cho nhiều trường học, công trình công cộng trên khắp Việt Nam.

Hồ Tùng Mậu được nhớ đến như một tấm gương về sự trung thành tuyệt đối và tinh thần trách nhiệm cao. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp viết văn tế, bày tỏ lòng tiếc thương vô hạn đối với "người đồng chí già" của mình:

“Chú Mậu ơi! Lòng ta rất đau xót, linh hồn chú chắc cũng biết... Ta quyết chí, đồng bào ta quyết chí, kháng chiến nhất định thắng lợi, để đền bù cái công lao chú đã giúp ta từ bấy lâu nay.”

Nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Hồ Tùng Mậu, có thể thấy sự hy sinh của ông không chỉ nằm ở những năm tháng lao tù hay những mất mát cá nhân, mà còn thể hiện ở sự cống hiến âm thầm, bền bỉ cho sự nghiệp chung của dân tộc trong những giai đoạn đầy hiểm nguy. Ông đã đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên tất cả, sẵn sàng chịu đựng gian khổ, thậm chí hy sinh cả cuộc đời riêng để bảo vệ lý tưởng cách mạng và con đường độc lập dân tộc. Công lao của Hồ Tùng Mậu góp phần quan trọng vào việc giữ vững tinh thần đấu tranh, củng cố niềm tin cho phong trào cách mạng Việt Nam trong buổi đầu còn non trẻ. Sự hy sinh cao cả ấy không chỉ làm nên giá trị lớn lao của một nhà cách mạng kiên trung, mà còn khẳng định chân lý: độc lập, tự do của dân tộc được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả cuộc đời của những con người như Hồ Tùng Mậu, để các thế hệ hôm nay và mai sau mãi mãi ghi nhớ, trân trọng và biết ơn