Nhà khoa học, nhà giáo dục và nhà quân sự tài ba - Tạ Quang Bửu
Nhà khoa học, nhà giáo dục và nhà quân sự tài ba. Ông đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng nền giáo dục đại học và kỹ thuật quân sự Việt Nam hiện đại.
Trong hàng ngũ những nhà trí thức lớn đi theo cách mạng, Giáo sư Tạ Quang Bửu (1910–1986) hiện lên như một hiện tượng đặc biệt, một khối óc uyên bác mang tầm vóc quốc tế nhưng luôn cháy bỏng lòng yêu nước nồng nàn. Ông không chỉ là một nhà khoa học thuần túy mà còn là một nhà giáo dục lỗi lạc, một nhà quân sự tài ba và là một "cây cầu nối" đưa tri thức hiện đại của thế giới về phục vụ công cuộc giải phóng, kiến thiết dân tộc. Với sự am hiểu sâu rộng từ toán học, vật lý lượng tử đến triết học và ngoại ngữ, ông được mệnh danh là một "nhà bách khoa toàn thư" của thời đại Hồ Chí Minh.
Trên mặt trận quân sự, Tạ Quang Bửu đã để lại những dấu ấn không thể phai mờ. Trong cương vị Thứ trưởng rồi Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, ông là người trực tiếp tham mưu và chỉ đạo các nghiên cứu kỹ thuật quân sự mang tính sống còn. Trong kháng chiến chống Pháp, ông đóng vai trò then chốt trong việc chế tạo vũ khí cho bộ đội ta. Đến kháng chiến chống Mỹ, với tầm nhìn của một nhà khoa học hàng đầu, ông đã chỉ đạo việc rà phá bom từ trường, thủy lôi của địch, mở đường cho các đoàn xe tiếp tế vào Nam. Bản lĩnh và trí tuệ của ông còn được thể hiện rõ nét trên bàn đàm phán quốc tế khi ông là thành viên phái đoàn Chính phủ tại Hội nghị Genève năm 1954, trực tiếp ký kết Hiệp định đình chiến tại Việt Nam.Song hành với những đóng góp quân sự, di sản vĩ đại nhất của Tạ Quang Bửu chính là nền móng cho hệ thống giáo dục đại học và khoa học kỹ thuật nước nhà. Là Hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Bách khoa Hà Nội, ông đã xác định triết lý đào tạo gắn liền với thực tiễn, đào tạo nên những thế hệ kỹ sư chất lượng cao cho đất nước. Trong thời gian dài đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, ông đã đề xướng những cải cách giáo dục mang tính chiến lược, chú trọng vào việc cập nhật những thành tựu khoa học tiên tiến nhất của thế giới. Đối với ông, học không chỉ để biết, mà học để làm chủ vận mệnh quốc gia.Cuộc đời Giáo sư Tạ Quang Bửu là một tấm gương sáng về tinh thần tự học miệt mài. Ngay cả trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, người ta vẫn thấy ông dành thời gian để đọc sách và nghiên cứu các học thuyết khoa học mới nhất. Ông sống một cuộc đời giản dị, khiêm nhường nhưng đầy nhiệt huyết, luôn trăn trở về việc làm sao để Việt Nam không bị tụt hậu so với thế giới. Sự ra đi của ông là một tổn thất lớn lao, nhưng tinh thần "Tạ Quang Bửu" – tinh thần của tri thức phụng sự nhân dân – vẫn mãi là ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ nhà khoa học và giáo dục trẻ Việt Nam trên con đường chinh phục những đỉnh cao mới.
