Nhà khoa học tận hiến cho nền quốc phòng và khoa học nước nhà

Trần Đại Nghĩa, tên thật là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13 tháng 9 năm 1913 tại tỉnh Vĩnh Long trong một gia đình nhà giáo nghèo. Từ nhỏ, ông đã sớm vượt qua nhiều khó khăn khi mồ côi cha từ năm sáu tuổi và được mẹ cùng chị gái nuôi dưỡng, tạo điều kiện học tập. Với ý chí vươn lên, ông đạt thành tích xuất sắc trong học tập, sau đó sang Pháp du học và tốt nghiệp nhiều ngành kỹ thuật, toán học tại các trường đại học danh tiếng.

Trong thời gian học tập và làm việc ở nước ngoài, ông tích lũy được kiến thức chuyên sâu về kỹ thuật, hàng không và chế tạo vũ khí. Năm 1946, ông trở về nước theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh để tham gia công cuộc kháng chiến và xây dựng nền quốc phòng non trẻ của đất nước. Tại đây, ông được đặt tên mới là Trần Đại Nghĩa và được giao phụ trách công tác quân giới.

Trong điều kiện chiến tranh còn nhiều thiếu thốn, Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự đã nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều loại vũ khí phục vụ chiến đấu. Nổi bật là súng chống tăng Bazooka và súng không giật SKZ, góp phần nâng cao sức chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Những công trình nghiên cứu của ông đã được ứng dụng rộng rãi trên chiến trường và mang lại hiệu quả thiết thực.

Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, Trần Đại Nghĩa tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và giáo dục. Ông từng là Thứ trưởng các bộ, Chủ nhiệm nhiều cơ quan khoa học của Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam và là hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Trong mọi vị trí công tác, ông luôn dành tâm huyết cho sự phát triển của khoa học, kỹ thuật và công nghiệp của đất nước.

Với những đóng góp to lớn cho cách mạng, quốc phòng và khoa học Việt Nam, Trần Đại Nghĩa được phong quân hàm Thiếu tướng, được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, Huân chương Hồ Chí Minh, Giải thưởng Hồ Chí Minh và được bầu làm Viện sĩ nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô. Ông qua đời năm 1997, để lại dấu ấn sâu đậm của một nhà khoa học lớn luôn dành trọn cuộc đời phụng sự Tổ quốc.