Ông là Trịnh Đình Năng, nhà sáng chế không bằng cấp, không phòng thí nghiệm hiện đại, nhưng lại sở hữu 5 bằng sáng chế có tính ứng dụng cao.
Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã mở ra cơ hội cho những nhà sáng chế như ông Trịnh Đình Năng, người không bằng cấp, học vị nhưng sở hữu 5 sáng chế công nghệ lõi có giá trị cao.“Nghị quyết 57 hướng tới giải phóng tư duy, tháo gỡ rào cản, nhìn nhận năng lực sáng tạo dựa trên kết quả chứ không chỉ dựa vào hình thức bằng cấp hay cơ cấu tổ chức. Đó là tư duy sáng tạo về quản lý nhà nước đối với khoa học công nghệ, tạo môi trường chính sách cởi mở, để những người đam mê khoa học, tự nghiên cứu vẫn có thể đóng góp tích cực, nếu họ được tạo điều kiện thử nghiệm, kết nối và chuyển giao”, ông Năng bày tỏ.Có thể hiểu vì sao ông có niềm vui ấy, bởi lẽ, nhiều năm nay ông cô đơn trên con đường tự nghiên cứu khoa học. Ông trăn trở khi đất nước bỏ ra khá nhiều nguồn lực cho nghiên cứu, nhưng trong số đó có không ít những công trình khoa học “đút ngăn kéo” vì chưa thể áp dụng vào thực tiễn.“Làm việc gì tôi cũng nghĩ tới áp dụng khoa học, công nghệ”Tại một hội nghị khoa học được tổ chức vào năm 2019, có một người đàn ông tóc đã điểm bạc bỗng rơi nước mắt. Không ai hiểu ông khóc vì điều gì, cho đến khi ông cất lời phát biểu rất thẳng thắn: “Đất nước đầu tư quá nhiều tiền của cho khoa học, nhưng những sáng chế lại không thể bước ra khỏi phòng thí nghiệm, không thể trở thành hiện thực”.Người đàn ông ấy là Trịnh Đình Năng - nhà sáng chế học hết lớp 7, không bằng cấp, không viện nghiên cứu, không phòng thí nghiệm hiện đại, nhưng sở hữu 5 bằng sáng chế có tính ứng dụng cao. Ông từng được nhiều doanh nghiệp nước ngoài mời gọi hợp tác với mức hỗ trợ rất lớn, nhưng vẫn chọn giữ công nghệ cho Việt Nam.Và phía sau những giọt nước mắt đó là một hành trình chưa từng ngừng nghỉ, hành trình của một trí tuệ say mê tìm tòi và sáng tạo.Nhà sáng chế Trịnh Đình Năng“Tôi học hết lớp 7, phần còn lại tôi tự học hết”, ông Năng nói nhẹ tênh như thể đó là chuyện đơn giản như việc tự học đi xe đạp.Nhưng đằng sau câu nói ấy là cả một hành trình gian khó. Kinh tế gia đình bấp bênh, ông phải nghỉ học từ sớm để theo bố mẹ lên công tác ở tỉnh miền núi Bắc Kạn. Trong hoàn cảnh không trường lớp nhưng ông không buông tay khỏi việc học.Ông đọc sách một cách hăng say, tự nghiên cứu, rồi lặn lội trao đổi hàng giờ với các thầy dạy hóa học và vật lý ở Thái Nguyên, Bắc Kạn. Kiến thức, với ông, không đến từ bục giảng mà từ lao động, thử nghiệm và thực tiễn.Là công nhân ở nhà máy Gang thép Thái Nguyên, sau này về xí nghiệp gỗ Bắc Kạn, ông luôn mang trong mình một bản năng đặc biệt: “Làm việc gì cũng nghĩ tới ứng dụng khoa học để tăng hiệu quả”.Tại nhà máy Gang thép Thái Nguyên, ông có sáng chế đầu tiên được ghi nhận, được thưởng số tiền lớn. Đó là phần thưởng mà theo ông “quý hơn cả bằng khen”.Một đêm đông cuối năm 1996, khi đang xem chương trình trao giải Nobel trên tivi, ông nhìn thấy công trình về Fullerene - một dạng thù hình của carbon với cấu trúc hình cầu rỗng. “Tôi xem và thấy nó có giá trị rất lớn với loài người và nó đã trở thành đích đến cho nghiên cứu tiếp theo của tôi. Kết quả là tôi đã dành hơn 20 năm để theo đuổi nó”, ông kể lại. Hơn 4.000 lần làm thí nghiệm nghiên cứu thất bại nhưng ông không dừng lại. Mãi đến tháng 5/2015, ông mới thành công và đăng ký sáng chế. Sau hàng nghìn ngày cặm cụi nghiên cứu, hệ thống sản xuất hỗn hợp C60-C70 Fullerene của ông được Cục Sở hữu Trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp bằng độc quyền sáng chế vào năm 2018. Đó là cánh cửa mở ra khả năng phát triển một ngành công nghiệp hoàn toàn mới tại Việt Nam. Trong một hội thảo khoa học quốc tế, một chuyên gia nước ngoài chia sẻ với ông về tiềm năng dược liệu của Việt Nam. Câu chuyện đó như một mồi lửa bén vào đống tro âm ỉ. Ông bắt tay vào nghiên cứu.“Tôi được tạo điều kiện vào thư viện của Bộ Khoa học và Công nghệ đọc tài liệu. Tôi đọc, chế tạo máy, lắp ráp, thử nghiệm. Nhưng khi áp dụng đúng công nghệ để chiết xuất curcumin, tôi tính toán thì... lỗ. Thất bại!”, ông Năng chia sẻ.Không bỏ cuộc, ông đọc lại, nghiên cứu lại, rồi tự thiết kế công nghệ riêng. “Tôi gần như ăn ngủ tại nơi làm việc”, ông kể. Nguyên liệu đầu tiên được chọn là nghệ nếp Bắc Kạn, loại nông sản từng có giá chỉ vài nghìn đồng mỗi kilogam. Trong khi đó, tinh chất curcumin đạt chuẩn quốc tế lại có giá tới hàng nghìn USD/kg.Sau 5 tháng bền bỉ, ông cho ra đời dây chuyền chiết tách nano curcumin đạt hiệu suất 95% - một con số cực kỳ ấn tượng so với công nghệ chiết tách thông thường.
