Nhà Lãnh Đạo Cách Mạng Tiền Khởi Nghĩa Và Những Năm Tháng Gian Lao Trong Ngục Tù Đế Quốc

Đại tướng Đoàn Khuê, tên khai sinh là Đoàn Khuê, sinh năm 1923 tại xã Triệu Lăng, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Sinh ra và lớn lên trên vùng đất Quảng Trị kiên cường, giàu truyền thống yêu nước, ông đã sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng và dấn thân vào con đường đấu tranh giải phóng dân tộc từ khi tuổi đời còn rất trẻ. Ngay từ những năm cuối thập niên 1930, khi mới 16 tuổi, ông đã hăng hái tham gia phong trào Thanh niên Dân chủ, rồi Thanh niên Cứu quốc, tích cực tuyên truyền đường lối của Đảng và vận động nhân dân địa phương đứng lên chống lại sự áp bức của chính quyền thực dân phong kiến.

​Năm 1939, đồng chí Đoàn Khuê vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Sự kiện này trở thành bước ngoặt lớn, đánh dấu sự trưởng thành về bản lĩnh chính trị và tư tưởng của người thanh niên trẻ tuổi. Đến năm 1940, trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng, chính quyền thực dân Pháp đã tiến hành đợt khủng bố gắt gao. Đồng chí Đoàn Khuê bị địch bắt giam và kết án tù. Trong suốt nhiều năm tháng bị giam cầm qua các nhà tù khét tiếng như Nhà tù Quảng Trị rồi Trại giam Buôn Ma Thuột, ông đã phải chịu đựng những trận đòn tra tấn dã man cùng chế độ tù tù khắc nghiệt của kẻ thù. Tuy nhiên, ngục tù đế quốc đã không thể đè bẹp được ý chí sắt đá và lòng trung thành tuyệt đối của ông đối với Đảng.

​Trong chốn ngục tù, đồng chí Đoàn Khuê luôn giữ vững khí tiết của người cộng sản, biến nhà tù thành trường học cách mạng, tích cực tham gia các cuộc đấu tranh đòi cải thiện chế độ sinh hoạt và bí mật học tập lý luận. Đầu năm 1945, nhân thời cơ Nhật hất cẳng Pháp, ông cùng các đồng chí cách mạng đã tổ chức vượt ngục thành công, lập tức trở về địa bàn Quảng Trị và Ba Tơ để tiếp tục hoạt động. Với kinh nghiệm đấu tranh và uy tín sẵn có, ông đã nhanh chóng tham gia thành lập Tỉnh ủy lâm thời Quảng Trị, trực tiếp lãnh đạo quần chúng nhân dân nổi dậy giành chính quyền trong cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Cuộc đời tiền khởi nghĩa gian lao nhưng lẫy lừng đã tạo nền móng vững chắc cho sự nghiệp quân sự vẻ vang của vị tướng tương lai.