Nhà lưu niệm thi sĩ Đông Hồ trên đất Hà Tiên

Nhà lưu niệm thi sĩ Đông Hồ trên đất Hà Tiên

Nhà lưu niệm thi sĩ Đông Hồ do nữ sĩ Mộng Tuyết (1914 - 2007) xây dựng nhằm lưu giữ, bảo tồn và tôn vinh giá trị di sản mà vợ chồng Đông Hồ - Mộng Tuyết đã để lại cho đời thông qua những hình ảnh, di bút, sách báo về sự nghiệp văn chương của hai người.

Tượng bán thân nhà thơ Động Hồ

Nhà thơ Đông Hồ (1906 - 1969) tên thật là Lâm Tấn Phác, sinh ra và lớn lên tại Hà Tiên. Ông được đánh giá là nhà giáo, nhà văn hóa, nhà thơ danh tiếng của nền văn hóa Việt Nam. Ngày 25/3/1969, trên bục giảng trường Đại học Văn khoa, khi đang cao hứng ngâm vang bài thơ Trưng Nữ Vương của nữ sĩ Ngân Giang, ông đã bị đột quỵ và trút hơi thở trong vòng tay các môn sinh của mình.

Nhà thơ Đông Hồ đã có công sưu tầm, dịch và giới thiệu thơ của Tao đàn Chiêu Anh Các đến với đông đảo bạn đọc. Tao đàn Chiêu Anh Các do Mạc Thiên Tích (1706 - 1780) sáng lập vào Rằm tháng Giêng năm Bình Thìn (1736) quy tụ trên 60 nhà thơ, dùng chữ Nôm để vịnh 10 cảnh đẹp Hà Tiên (Hà Tiên thập vịnh).

Nhà lưu niệm thi sĩ Đông Hồ do nữ sĩ Mộng Tuyết (1914 - 2007) xây dựng nhằm lưu giữ, bảo tồn và tôn vinh giá trị di sản mà vợ chồng Đông Hồ - Mộng Tuyết đã để lại cho đời thông qua những hình ảnh, di bút, sách báo về sự nghiệp văn chương của hai người.

Ngôi nhà hoàn thành từ năm 1995 với diện tích 350,8m2 trên khu vực “Trí Đức học xá” - khu đất của gia đình Đông Hồ trước đây (vốn có tổng diện tích là 6.600m2). “Trí Đức học xá” chính là ngôi trường dạy chữ Quốc ngữ tư thục đầu tiên của tỉnh Kiên Giang do Đông Hồ thành lập và điều hành trong những năm 1926 - 1934 để dạy chữ và truyền đạt lòng yêu nước cho trẻ em ở địa phương.

Đây cũng là nơi nhà thơ Nguyễn Bính, nguyên Trưởng ty Thông tin và Tuyên truyền tỉnh Rạch Giá (thủ trưởng đầu tiên và là ty tiền thân của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Kiên Giang ngày nay) từng sinh sống trước Cách mạng tháng Tám 1945.

Cứ mỗi dịp Rằm tháng Giêng nhân Lễ hội kỷ niệm ngày thành lập Tao đàn Chiêu Anh Các, du khách khắp nơi lại đổ về Hà Tiên để tham gia rất nhiều hoạt động văn hóa truyền thống đầy ý nghĩa như: Viếng mộ Mạc Thiên Tích, viếng mộ nhà thơ Đông Hồ, thả hoa đăng trên đầm Đông Hồ, diễu hành xe hoa, các chương trình nghệ thuật đặc sắc… Một điểm đến và cũng là hoạt động không thể thiếu trong lễ hội là tham quan Nhà lưu niệm thi sĩ Đông Hồ.

Người dân, du khách, nhất là thế hệ trẻ đến đây sẽ được hiểu thêm về thi sĩ Đông Hồ, một người con xuất sắc đã đi vào lịch sử văn học Việt Nam của đất Hà Tiên nói riêng và Kiên Giang nói chung.

Nhà lưu niệm Đông Hồ nằm ngày bên con đầm mênh mang nước và cũng mang tên nhà thơ Đông Hồ. Chính đầm Đông Hồ từng đi vào thơ trong “Hà Tiên Thập Cảnh vịnh” với bài “Đông Hồ ấn nguyệt”. Đầm Đông Hồ còn soi bóng ngọn Tô Châu “trải bao thỏ lặn ác tà”, gợi cảm hứng cho biết bao tao nhân mặc khách như một bức tranh thủy mặc, sơn thủy hữu tình.

Thăm nhà lưu niệm, du khách như vào một không gian riêng hoài cổ với thơ, văn và những giá trị văn hóa đậm nét. Thơ văn của Đồng Hồ - Mộng Tuyết phần lớn gắn với vùng đất quê hương của Tao đàn Chiêu Anh Các nên luôn rất hấp dẫn du khách yêu thích thơ. Tại ngôi nhà này, lúc sinh thời, Mộng Tuyết từng tiếp những nhà văn, nhà thơ nổi tiếng như: Tô Hoài, Nguyễn Tuân, Nguyễn Đình Thi, Vũ Hạnh, Hoàng Trung Thông... Trên những kệ sách xếp kín trên tường, có nhiều quyển sách quý, có những quyển xuất bản ở Pháp... hiện vẫn còn được lưu giữ, phục vụ cho khách đến đọc, nghiên cứu tại chỗ.

Qua những tác phẩm, di bút, sách báo về sự nghiệp văn chương mà nhà thơ Đông Hồ đã để lại cho đời, du khách và người yêu thơ có thể hiểu được Đông Hồ là con người tài hoa về nhiều mặt, một thi sĩ nặng tình với Quốc ngữ, yêu tiếng Việt nồng nàn, tha thiết. Lúc nào ông cũng đề cao tiếng mẹ đẻ làm cho nó trở thành hoa mỹ hơn, với ý văn và tứ điệu trong thơ ông luôn rất mềm mại, tao nhã, tư tưởng thanh lịch chải chuốt.

Chính ông là người đầu tiên đặt nền móng cho thư pháp tiếng Việt: Dùng bút lông như một thầy đồ chép các vần thơ, câu đối, cả vẽ tranh, viết hoa tiên. Đặc biệt năm 1935, ông là chủ bút tờ báo Sống, cùng cả nhóm “Hà Tiên Tứ Tuyệt” chăm nom văn học, chú trọng chính tả, nhất là các dấu hỏi ngã, trong khi các sách báo miền Nam còn rất hời hợt việc này. Đứng lớp, ông say sưa truyền đạt kiến thức văn chương cho môn sinh, dù ở Trí Đức học xá tại nhà riêng hay trên giảng đường Đại học Văn khoa.

Thành tích văn học của ông, nổi trội hơn cả là việc đào sâu tìm hiểu về dòng họ Mạc như: “Hà Tiên Mạc thị sứ” đăng trên Nam Phong các năm 1926 - 1929, rồi sưu tầm thơ văn Chiêu Anh Các, hình thành bộ giáo trình Văn học miền Nam - Văn học Hà Tiên (1964 -1969).

Từ năm 1964, ông được mời giảng ở Đại học Văn khoa Sài Gòn. Ông cũng là nhà văn hóa nổi danh trong công trình khảo cứu, bảo tồn các áng văn xưa, như “Hà Tiên Thập cảnh khúc vịnh” bằng thơ Nôm của Mạc Thiên Tích hay “Song tinh bất dạ truyền” của Nguyễn Hữu Hào.

Trong cuốn sổ lưu niệm của Nhà lưu niệm thi sĩ Đông Hồ, du khách Trần Trung Thiên ở Đồng Tháp đã xúc động ghi lại: “Chúng con, kẻ hậu sinh được lần đầu đến với không gian của cụ Đông Hồ - Mộng Tuyết, thật quá đặc biệt. Những câu chuyện, hình ảnh thơ văn, cuộc đời sống động của cụ là tấm gương sáng cho chúng con thêm yêu đất nước, yêu cuộc đời!”.

Nhiều du khách cũng khâm phục và ngưỡng mộ thi sĩ Đông Hồ với những đóng góp của ông cho lịch sử văn học nước nhà. “Nhà thơ Đông Hồ đã có công lao to lớn với việc truyền bá chữ Quốc ngữ, mang đến lòng tự hào dân tộc của người Việt những thập niên đầu thể kỷ 20.

Người yêu văn học Việt Nam chắc chắn sẽ nhớ đến Đông Hồ như một trong những nhà thơ, nhà nghiên cứu có vị trí đặc biệt trong lịch sử văn học nước nhà”, bạn Nguyễn Minh Phương, sinh viên trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ.

Với những giá trị văn hóa - lịch sử của mình, Nhà lưu niệm thi sĩ Đông Hồ thực sự là một điểm đến hấp dẫn của vùng đất Hà Tiên, để lại những ấn tượng khó quên trong lòng du khách./.