Nhà Ngoại giao Ngô Điền

Tiếp tôi trong căn phòng nhỏ, GS, TSKH Ngô Việt Trung, nguyên Viện trưởng Toán học, nguyên Chủ tịch Hội Toán học Việt Nam (con trai cả cố Đại sứ Ngô Điền) chia sẻ: Suốt cuộc đời đi theo cách mạng, cha tôi làm nhiều việc nhưng hai lĩnh vực mà ông có duyên nợ nhất là báo chí và ngoại giao. Không kể hơn 10 năm là Trưởng đại diện của Việt Nam thông tấn xã (sau này đổi thành Thông tấn xã Việt Nam) ở Trung Quốc và Campuchia, ông còn có 13 năm làm Vụ trưởng Thông tin báo chí, Bộ Ngoại giao (1965-1978).

Ngô Điền vốn học giỏi các môn tự nhiên, từng đoạt giải nhất về Toán ở lớp tú tài, trường Quốc học Huế. Nhưng vì có năng khiếu nói năng, diễn đạt nên thời kỳ Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông được giao làm Tổng thư ký Ủy ban Quân sự tỉnh Thừa Thiên; chủ nhiệm tờ Chiến sĩ của Liên khu 4 đóng tại Huế.

Đầu năm 1947, ông Ngô Điền được điều động ra Việt Bắc tham gia đơn vị quân giới cùng với các ông Phạm Đồng Điện, Hoàng Xuân Tùy, Lê Khắc do GS Trần Đại Nghĩa phụ trách, nhưng ở đây một thời gian ngắn, ông lại được chuyển đổi công tác. Sau hội nghị chính trị viên toàn quân (lần thứ nhất) Quân ủy Trung ương có chủ trương ra tờ báo Vệ quốc quân (tiền thân của báo Quân đội nhân dân). Khoảng tháng 6, đích thân Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã viết thư và giao ông Ngô Điền trực tiếp làm chủ bút tờ báo này. Tháng 10/1950 tại xã Định Biên, huyện Định Hóa (tỉnh Thái Nguyên), báo Quân đội nhân dân chính thức thành lập, nhưng hơn ba năm hoạt động, tờ Vệ quốc quân đã để lại những dấu ấn khó quên trong tâm trí quân và dân thời kháng chiến chống Pháp. Bởi trong điều kiện rừng sâu, núi thẳm, thiếu thốn trăm bề, in ấn khó khăn, ngày đêm kẻ thù rình rập nhưng Vệ quốc quân đã phản ánh đậm nét khí thế chiến đấu và chiến thắng của quân dân ta trên các mặt trận. Bên cạnh những trận công đồn của chiến dịch Việt Bắc, chiến dịch sông Lô, Cao-Bắc-Lạng, tờ báo cũng thể hiện sinh động các phong trào của công nhân, nông dân, phụ nữ hướng về kháng chiến; những tâm tư tình cảm của người hậu phương gửi gắm cho binh sĩ nơi chiến trường...

Năm 1950, sau khi hoàn tất các thủ tục đặt quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Ngô Điền với danh nghĩa Phó giám đốc Việt Nam thông tấn xã được tiến cử sang kiêm trưởng phân xã tại Bắc Kinh. Mối quan hệ hữu nghị giữa hai dân tộc, hai đảng và hai nước Việt- Trung; những chuyến thăm viếng của lãnh đạo cấp cao hai phía; các Hội nghị Giơ-ne vơ và Băng Đung đều được Ngô Điền viết bài, đưa tin chuyển về phục vụ kịp thời cho báo chí trong nước. Ngoài Việt Nam thông tấn xã, lúc đó các báo Nhân Dân, Quân đội nhân dân, Đài tiếng nói Việt Nam đều sử dụng nguồn thông tin do Ngô Điền cung cấp.