Nhà Ngoại Giao Và Cuộc So Trí Lặng Lẽ Ở Paris

Phan Hiền (1918 – 1996), tên thật là Phan Tấn Giác, là một trong những gương mặt ngoại giao tài ba của Việt Nam trong thế kỷ XX. Ông từng giữ các chức vụ quan trọng như Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Bộ trưởng Bộ Tư pháp, và đặc biệt là thành viên chủ chốt trong Đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Paris về Việt Nam (1968 – 1973).

Tháng 5 năm 1968, thành phố Paris đón những tia nắng đầu mùa hè nhưng không khí bên trong Trung tâm Hội nghị Quốc tế Avenue Kléber lại căng thẳng như một lòng chảo áp lực. Cuộc đàm phán lịch sử giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Mỹ chính thức bắt đầu. Bên cạnh Bộ trưởng Xuân Thủy và Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ, Phan Hiền là người được giao trọng trách phát ngôn viên kiêm thành viên đàm phán trực tiếp trong các phiên họp công khai lẫn tiếp xúc song phương.

Trận chiến trên bàn đàm phán đòi hỏi sự kiên trì và bản lĩnh không kém gì chiến trường khói lửa. Phía Mỹ, với dàn cố vấn dày dặn kinh nghiệm, thường xuyên đưa ra những luận điệu quanh co, vừa đàm phán vừa đe dọa mở rộng ném bom miền Bắc. Trong các cuộc họp báo hàng tuần trước hàng trăm phóng viên quốc tế, Phan Hiền trở thành gương mặt đại diện cho tiếng nói chính nghĩa của Việt Nam. Với nụ cười điềm tĩnh, phong thái lịch lãm và vốn tiếng Pháp vô cùng lưu quát, ông đã đập tan nhiều lập luận xảo quyệt của phía đối phương bằng những lý lẽ đập tan sự ngụy biện nhưng vẫn giữ đúng nguyên tắc đối ngoại.

Đỉnh điểm của cuộc so trí diễn ra vào cuối năm 1972, khi Mỹ mở chiến dịch tập kích B-52 vào Hà Nội và Hải Phòng nhằm ép Việt Nam sửa đổi các điều khoản có lợi cho họ. Giữa tiếng còi báo động rền trời ở quê nhà, tại Paris, Phan Hiền cùng các đồng chí trong đoàn ngoại giao giữ vững đà đàm phán, không lùi một bước trước áp lực quân sự. Sự kiên cường của quân dân miền Bắc trên bầu trời Hà Nội cùng thái độ kiên định của đoàn đàm phán tại Paris đã buộc chính phủ Mỹ phải quay lại bàn ăn và chấp nhận ký kết Hiệp định Paris vào ngày 27 tháng 1 năm 1973.

Sau chiến thắng lịch sử đó, Phan Hiền tiếp tục cống hiến trọn đời cho nền ngoại giao và pháp luật nước nhà. Cuộc đời ông là tấm gương sáng về trí tuệ, bản lĩnh và lòng yêu nước sâu sắc của thế hệ cán bộ ngoại giao thời đại Hồ Chí Minh.