Nhà số 5 Châu Văn Liêm, nơi người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã ở trước khi ra đi tìm đường cứu nước.

Chi đoàn cơ sở Công ty Điện lực Chợ Lớn

Đồng chí Châu Văn Liêm sinh năm 1902 tại Cần Thơ. Sau khi tốt nghiệp trường Sư phạm Đông Dương tại Sài Gòn, ông trở thành một thầy giáo trẻ đầy nhiệt huyết. Thế nhưng, thay vì chọn một cuộc sống an nhàn của một công chức thời Pháp thuộc, ông đã chọn con đường chông gai: dùng bục giảng để khơi dậy lòng yêu nước cho thế hệ trẻ.

Ông sớm tham gia vào Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội và trở thành một trong những người lãnh đạo chủ chốt của phong trào cách mạng ở Nam Kỳ. Vào ngày 24 tháng 2 năm 1930, ông cùng các đồng chí của mình đã thành lập An Nam Cộng sản Đảng tại Sài Gòn, một trong ba tổ chức tiền thân hợp nhất thành Đảng Cộng sản Việt Nam.

Năm 1930, dưới ách thống trị tàn bạo của thực dân Pháp, đời sống của người dân lao động và nông dân Nam Kỳ rơi vào cảnh lầm than, kiệt quệ. Với tư cách là Bí thư liên tỉnh Gia Định - Chợ Lớn, đồng chí Châu Văn Liêm đã trực tiếp tổ chức và phát động quần chúng đứng lên đấu tranh.

Ngày 4 tháng 6 năm 1930, một cuộc biểu tinh khổng lồ với hơn hàng ngàn nông dân Đức Hòa (Long An) đã rầm rộ kéo về dinh quận trưởng để đòi giảm thuế, hoãn nợ và phản đối đàn áp. Đồng chí Châu Văn Liêm đi ở hàng đầu, hiên ngang dẫn dắt đoàn người.

Khi đoàn biểu tình bị binh lính Pháp chặn lại, đối mặt với họng súng của kẻ thù, ông không hề lùi bước. Ông bước lên phía trước, dõng dạc đưa bản yêu sách và tranh luận trực diện bằng tiếng Pháp với tên quận trưởng, vạch trần những chính sách bóc lột bất công.

Sợ hãi trước lý lẽ đanh thép và khí thế hừng hực của ngọn lửa quần chúng, tên cảnh sát Pháp đã hèn nhát nổ súng bắn thẳng vào lồng ngực ông.

Đồng chí Châu Văn Liêm ngã xuống ngay tại trận địa khi mới 28 tuổi. Sự hy sinh của ông ngay trong lúc đang làm nhiệm vụ đã thổi bùng lên ngọn lửa căm thù, đẩy phong trào đấu tranh của nhân dân Nam Bộ lên một cao trào mới.

Ngày nay, đại lộ Châu Văn Liêm tại Quận 5 luôn tấp nập xe cộ, là cửa ngõ giao thương quan trọng của khu vực Chợ Lớn. Tên của ông được đặt cho con đường này như một sự tri ân sâu sắc của người dân Thành phố đối với người chiến sĩ cộng sản lỗi lạc.

Đặc biệt, tại số nhà 5 Châu Văn Liêm, một ngôi nhà cổ mang đậm kiến trúc Sài Gòn xưa nay đã trở thành Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Nơi đây từng là trụ sở của liên lạc phong trào, và cũng chính là nơi Bác Hồ (khi đó lấy tên là Văn Ba) đã ở lại từ tháng 9/1910 đến tháng 6/1911 trước khi xuống tàu Amiral Latouche Tréville tại Bến Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước.

Con đường Châu Văn Liêm không chỉ là một lối đi trong lòng đô thị hiện đại, mà là nơi giao thoa của những tâm hồn lớn: nơi lưu dấu chân của Nguyễn Tất Thành thuở thanh niên và mang tên người anh hùng dũng cảm Châu Văn Liêm. Nơi đây mãi mãi là một địa chỉ đỏ, nhắc nhở thế hệ mai sau về ý chí sắt đá và khát vọng độc lập cháy bỏng của những người đi trước.