"NHÀ SƯ ĐI BỘ ĐỘI"

Trước khi gia nhập Trung đoàn 52 Tây Tiến, đại tá Trần Quốc Chí là công nhân nhà máy đúc tiền Hà Nội. Sáng 19-12-1946, khi nhà máy đã di chuyển vào Thọ Xuân (tỉnh Thanh Hóa), Trần Quốc Chí quyết ở lại bảo vệ nhà máy rồi nhập ngũ, vào Tiểu đoàn 212. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ 60 ngày đêm bảo vệ thủ đô, đơn vị ông được lệnh rút ra khỏi Hà Nội, gia nhập đoàn quân Tây Tiến, hành quân lên Tây Bắc. Khi ấy ông vừa tròn 17 tuổi.

Lên đến Mộc Châu (Sơn La), qua Pa Háng, đơn vị ông tham gia đánh Pháp dọc sông Mã với những trận Chiềng Cồng, Sốp Hào... Đến tháng 10-1947, ông rời Tây Tiến về Trường Thiếu sinh quân học văn hóa trong 6 tháng. Sau này, vì yêu cầu nhiệm vụ, ông lại được cử ra trận.

Thời kỳ đầu gian khổ quá, sốt rét rừng, chấy rận đã khiến cả đoàn quân Tây Tiến dường như đều rụng tóc hoặc cạo trọc đầu. "Khi tham dự thao diễn luyện quân, chúng tôi gần như chả có gì. Toàn đầu trọc. Đến nỗi các chị em cứ đấm lưng nhau, khúc khích cười nói: "Chúng mày ơi, toàn nhà sư đi bộ đội!". Có cô còn trêu "Các anh ơi! Đi bộ đội xong, nay mai lên chùa ăn oản nhé!".

Với những người lính Tây Tiến, câu thơ "gục lên súng mũ bỏ quên đời" trong bài thơ "Tây Tiến" là hình ảnh đầy ám ảnh. Những đồng đội đang hành quân rồi hy sinh "chẳng có gì mà đào mộ, toàn đá và đá tai mèo. Chúng tôi ngậm ngùi để đồng đội nằm ở bên đường, cả đoàn quân đi, mỗi người đi qua nhặt một viên đá đặt lên người đồng đội. Hết đoàn quân, cũng là lúc đá phủ kín người đồng đội và thành nấm mộ" - ông Chí rưng rưng kể.

Ở tuổi 89, đại tá Nguyễn Hoàng Sâm, cựu binh Trung đoàn 52 Tây Tiến, còn khá minh mẫn dù không đi lại được nhiều do hai đầu gối bị đau nặng. Cuối năm 1947, ông gia nhập Tiểu đoàn 150 Tây Tiến lên Tây Bắc chiến đấu. Tiểu đoàn của ông từ Hòa Bình qua Mường Lát, do ông Tuấn Sơn chỉ huy, tiêu diệt quân Pháp ở Chiềng Cồng, rồi vượt qua Mường Lát đánh tan đồn Sốp Hào tiến sang Sầm Nưa (Lào).

Trong cuộc đời binh nghiệp, ông Hoàng Sâm suýt chết ở Châu Trang. Khi đó là mùa thu 1947, ông bị sốt rét nặng, phải đưa sang nhà chờ chết. Thế mà người cựu binh Tây Tiến ấy đã liên tục công tác trong quân ngũ cho đến năm 1984 mới nghỉ hưu với quân hàm đại tá. Sau đó, ông tham gia công tác ở phường Bưởi, quận Tây Hồ, nơi ông cư trú cho mãi đến năm 2012 mới chính thức "nghỉ hưu" lần 2.