Nhà sử học Trần Huy Liệu: Trí thức kiên trung và sứ mệnh nhận ấn kiếm lịch sử (1901 - 1969)

Bản hùng ca dân tộc luôn có sự góp mặt của những ngòi bút sắc bén. Trần Huy Liệu (quê ở Vụ Bản, Nam Định) là một trí thức, nhà báo, nhà sử học và là một nhà cách mạng kiên trung. Từng bị thực dân Pháp bắt giam nhiều lần và đày ra nhà tù Côn Đảo, ông đã dùng chính ngòi bút của mình để đấu tranh, biến các diễn đàn báo chí công khai thành mặt trận lên án chủ nghĩa thực dân và truyền bá tinh thần yêu nước.

Đóng góp mang tính biểu tượng vĩ đại nhất của Trần Huy Liệu gắn liền với những ngày sục sôi của Cách mạng tháng Tám năm 1945. Khi khởi nghĩa thành công trên cả nước, Chính phủ Lâm thời đã cử một phái đoàn vào Huế để tước quyền lực của vương triều nhà Nguyễn. Trần Huy Liệu được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao làm Trưởng phái đoàn, đại diện cho nhân dân cả nước thực hiện sứ mệnh thiêng liêng này.

Chiều ngày 30 tháng 8 năm 1945, tại Ngọ Môn (Đại nội Huế), trước hàng vạn đồng bào, Trần Huy Liệu đã trực tiếp tiếp nhận chiếc ấn vàng nặng gần 10kg và thanh kiếm nạm ngọc từ tay Vua Bảo Đại – vị vua cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam. Hình ảnh một nhà cách mạng mặc chiếc áo kaki giản dị, dõng dạc nhận lấy những báu vật truyền quốc đã trở thành khoảnh khắc lịch sử đánh dấu sự chấm dứt của hàng ngàn năm phong kiến, mở ra kỷ nguyên dân chủ cộng hòa. Sau hòa bình, ông trở thành Viện trưởng Viện Sử học đầu tiên, cống hiến trọn đời để đặt nền móng cho nền sử học mác-xít Việt Nam.