Nhà Thơ, Liệt Sĩ Lê Anh Xuân: Người Tạc "Dáng Đứng Việt Nam" Vào Thế Kỷ Và Nằm Lại Cửa Ngõ Sài Gòn Ở Tuổi 28
Nhà Thơ, Liệt Sĩ Lê Anh Xuân: Người Tạc "Dáng Đứng Việt Nam" Vào Thế Kỷ Và Nằm Lại Cửa Ngõ Sài Gòn Ở Tuổi 28
Nhà Thơ, Liệt Sĩ Lê Anh Xuân: Người Tạc "Dáng Đứng Việt Nam" Vào Thế Kỷ Và Nằm Lại Cửa Ngõ Sài Gòn Ở Tuổi 28
Trong nền thơ ca kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Lê Anh Xuân (tên thật là Ca Lê Hiến) là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của thế hệ "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước" — những trí thức trẻ vừa cầm bút, vừa cầm súng. Ông đã viết nên những vần thơ bất hủ về người chiến sĩ Giải phóng quân và chính ông cũng đã hóa thân vào đất mẹ nơi vùng ven Bình Chánh (Sài Gòn - Gia Định) trong mùa xuân lịch sử năm 1968.
Bức ảnh tư liệu lịch sử quý giá trên được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III: Giấy chứng minh của chàng sinh viên Ca Lê Hiến với gương mặt thư sinh, ánh mắt sáng, ghi rõ ngày sinh 5 tháng 6 năm 1940, quê quán tại xã Tân Thành Bình, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre.
Từ giảng đường Đại học Tổng hợp Hà Nội đến dãy Trường Sơn lửa đạn
Sinh ra trong một gia đình trí thức giàu truyền thống yêu nước và nghệ thuật tại Bến Tre (cha là nhà giáo, nhà thơ Ca Văn Thỉnh; các anh chị em là nhạc sĩ Ca Lê Thuần, đạo diễn Ca Lê Hồng, họa sĩ Ca Lê Thắng), tuổi thơ của Ca Lê Hiến gắn liền với những năm tháng kháng chiến chống Pháp tại chiến khu Nam Bộ.
Năm 1954, ở tuổi 14, cậu thiếu niên Ca Lê Hiến cùng gia đình tập kết ra Bắc. Học giỏi và đam mê lịch sử, ông thi đỗ vào Khoa Sử, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp xuất sắc, ông được giữ lại trường làm giảng viên bộ môn Lịch sử cổ trung đại Việt Nam và được cử đi nghiên cứu sinh ở nước ngoài.
Thế nhưng, nỗi nhớ quê hương miền Nam cháy bỏng — được gửi gắm qua bài thơ nổi tiếng "Nhớ mưa quê hương" (đạt giải Nhì cuộc thi thơ tạp chí Văn nghệ năm 1960) — đã thôi thúc người giảng viên trẻ từ chối suất du học. Cuối năm 1964, Ca Lê Hiến tình nguyện xếp bút nghiên, vượt Trường Sơn trở về chiến trường miền Nam công tác tại Tiểu ban Giáo dục rồi chuyển sang Hội Văn nghệ Giải phóng miền Nam, lấy bút danh là Lê Anh Xuân.
Sự ra đời của tuyệt tác "Dáng đứng Việt Nam"
Đầu năm 1968, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân nổ ra vang dội khắp miền Nam. Lê Anh Xuân trực tiếp theo các cánh quân áp sát mặt trận Sài Gòn - Gia Định.
Tháng 3 năm 1968, khi nghe đồng đội kể lại câu chuyện có thật đầy bi tráng tại mặt trận sân bay Tân Sơn Nhất: một chiến sĩ Giải phóng quân dù đã trúng đạn trọng thương vẫn gắng gượng đứng lên, tì khẩu súng AK trên xác chiếc trựcăng Mỹ và hy sinh trong tư thế đứng bắn, khiến kẻ thù khiếp đảm phải sụp xuống chân anh tránh đạn. Xúc động mãnh liệt trước hình tượng ấy, ngay dưới làn mưa bom bão đạn, Lê Anh Xuân đã viết một mạch bài thơ "Dáng đứng Việt Nam" (đề ngày 3/1968):
"Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhất
Nhưng Anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng
Và Anh chết trong khi đang đứng bắn
Máu Anh phun theo lửa đạn cầu vồng.
...
Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ
Anh chẳng để lại gì cho riêng Anh trước lúc lên đường
Chỉ để lại cái dáng - đứng - Việt - Nam tạc vào thế kỷ:
Anh là chiến sỹ Giải phóng quân.
Tên Anh đã thành tên đất nước
Ôi anh Giải phóng quân!
Từ dáng đứng của Anh giữa đường băng Tân Sơn Nhất
Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân."
(Bài thơ này sau đó đã được nhạc sĩ Nguyễn Chí Vũ phổ nhạc thành ca khúc hào hùng "Dáng đứng Việt Nam", trở thành giai điệu quen thuộc trong các chương trình giáo dục và âm nhạc cách mạng).
Ngã xuống nơi cửa ngõ Tây Nam Sài Gòn ở tuổi 28
Chỉ hơn hai tháng sau khi hoàn thành bài thơ "Dáng đứng Việt Nam", trong đợt 2 của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân (tháng 5/1968), nhà thơ Lê Anh Xuân lại trực tiếp cầm súng cùng các chiến sĩ đơn vị vũ trang tiến vào vùng ven Sài Gòn.
Ngày 24 tháng 5 năm 1968, tại ấp Phước Quảng, xã Tân Nhựt, huyện Bình Chánh (ngay cửa ngõ Tây Nam Sài Gòn, giáp ranh khu vực Bình Tân ngày nay), đơn vị của ông bị bao vây trong một trận càn quét ác liệt của quân Mỹ và quân đội Sài Gòn với sự yểm trợ của máy bay trực thăng và pháo binh. Nhà thơ - chiến sĩ Lê Anh Xuân đã kiên cường bám trụ chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và anh dũng hy sinh khi vừa tròn 28 tuổi.
Cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực sáng của ông đã để lại cho nền văn học dân tộc các tác phẩm tiêu biểu như tập thơ "Tiếng gà gáy" (1965), "Hoa dừa" (1968), trường ca "Nguyễn Văn Trỗi" (1968). Với những cống hiến và sự hy sinh cao cả ấy, Nhà nước đã truy tặng ông Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật (năm 2001) và danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (năm 2011).
