Nhà thơ lớn Nguyễn Đình Chiểu: Bậc phu chữ với cây bút thép xoay chuyển tiềm thức của một đất nước.

"Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây,

Một bàn cờ thế phút sa tay."
Tiếng súng Tây xé toạc buổi chợ chiều nghèo xơ xác cũng là lúc thời cuộc lật sang một trang sử máu và nước mắt. Nằm trong mạch chảy của tập đại thành "Chạy Giặc" ,hai câu thơ không chỉ mở ra một bức tranh hiện thực trần trụi đến gai người, mà còn là tiếng nấc nghẹn của một thời kỳ giang sơn biến động. Âm thanh xé lòng ấy đã chấm dứt những ngày tháng bình yên, đẩy Nam Bộ vào khúc quanh đen tối nhưng cũng oai hùng nhất. Trong bóng đêm của thời cuộc và cả bóng tối của đôi mắt mình, "Bậc phu chữ mù lòa"- Nguyễn Đình Chiểu không chọn cách chìm vào hư hao. Ông đã vắt cạn kiệt những đớn đau của cơn binh lửa, nhen nhóm chúng thành một ngọn lửa rực sáng — ngọn lửa của thơ văn yêu nước, thiêu rụi sự vô cảm và thức tỉnh tiềm thức kháng chiến của cả một dân tộc.

Sinh năm 1822 tại làng Tân Thới , tỉnh Gia Định. Ông vốn là người học rộng, tài cao và đỗ sớm Tú Tài ở tuổi đôi mươi. Nhưng có lẽ, số phận của ông không cho phép ông sống an yên thế. Giữa lúc những ước mơ đang hoài bão đã có những cơn mưa giông dập tắt đi ước mơ ấy. Năm 1848, trên đường ra Huế ứng thi, ông hay tin mẹ mất. Nước mắt ông cứ thế mà tuôn rơi vì nhớ mẹ, vì quá đau thương đến nỗi chính ông đã làm cho bản thân mình vĩnh viễn mất đi đôi mắt ở tuổi 26. Khi trở về với đôi mắt mù lòa, ông vẫn tiếp tục gánh những nỗi đau từ bị hôn thê bội ước đến gia cảnh ngày càng sa sút.

Nhưng rốt cuộc, con người vẫn ấy mạnh mẽ mà đương đầu với cuộc đời. Nguyễn Đình Chiểu từ đó đã mở lớp dạy học, bộc thuốc chữa bệnh cho dân và sự nghiệp văn chương của ông cũng bắt nguồn từ đó. Ông thả hồn mình vào văn chương như thể đó là một thế giới để ông có thể ký thác tâm sự mà không bị người đời dèm pha. Tiếng tăm của "Cụ đồ Chiểu" sáng ngời về y đức lẫn đạo học bắt đầu vang khắp lục tỉnh Nam Kỳ từ đó.

Nhìn lại cuộc đời của ông ta mới hiểu , số phận sẽ chẳng có thể đánh gục ai nếu ý chí của người đó đủ mạnh mẽ. Ông đã trải mình qua biết bao sóng gió, mất người thân, mù lòa nhưng cuối cùng ông vẫn vượt qua và trở thành một cây bút vĩ đại hơn bao giờ hết. Liệu rằng văn chương có lẽ là một liều thuốc của ông chăng? Ngòi bút thép của ông giống như một "thuyền chở đạo" bất khuất trước súng đạn của địch thù.

Khi thực dấn Pháp nổ súng xâm lược Nam Kỳ, Nguyễn Đình Chiểu lại cùng nhân dân bước vào một cuộc chiến mới. Dù không thể trực tiếp cầm súng ra trận vì đôi mắt mù lòa, ông trở thành "linh hồn" của cuộc kháng chiến bằng cách hiến kế cho nghĩa quân và dùng thơ văn làm vũ khí sắc bén. Kẻ thù từng tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ ban phát tiền bạc, đất đai nhưng ông đều khẳng khái khước từ.Quan niệm sáng tác của ông vô cùng thẳng thắn và tiến bộ, vượt qua những khuôn thước giáo điều đương thời:

"Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm

Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà"

Văn chương của Cụ đồ Chiểu không vị nghệ thuật đơn thuần, mà là thứ văn chương chiến đấu can trường đứng về phía nhân dân và chính nghĩa. Thơ ông mang đậm dấu ấn của một lòng yêu nước nồng nàn và căm hận giặc đến tận xương tủy. Khiến cho khi ai đọc lên câu thơ ấy lại bùng cháy trong trái tim một sức mạnh lạ kì để dũng cảm bước tiếp, để có thêm nguồn sức mạnh mà không sợ hiểm nguy không sợ thù địch, dẫu có nhỏ con, dẫu có nghèo nàn nhưng một trái tim dũng cảm sẽ là một bước đệm lớn.

Cuộc đời và sự nghiệp của ông kết thúc vào năm 1888 tại Bến Tre trong sự tiếc thương của nhân dân kháng chiến. Cuộc đời ông được ví như khúc ca khải hoàn của tinh thần vượt khó, lòng yêu nước, yêu dân nồng nàn và lòng chung thủy với Tổ Quốc.

Hơn một thế kỷ trôi qua, ngòi bút nhân nghĩa ấy của Cụ đồ Chiểu chưa bao giờ ngừng tỏa sáng. " Lục Vân Tiên"," Chạy Giặc", "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc",... không còn là những thanh âm của quá khứ khuất lấp sau rêu phong lịch sử, mà đã hóa thành dòng máu nóng chảy tràn trong huyết quản của thế hệ hôm nay. Để rồi mỗi khi lật mở từng trang sách cũ, những người trẻ tuổi vẫn thấy lòng mình rung lên từng nhịp đập tự hào da diết, cúi đầu kính cẩn trước một tượng đài văn hiến, và chợt nhận ra hai tiếng "Việt Nam" ẩn chứa một tầm vóc vĩ đại, kiêu hùng đến nhường nào.