Nhà thơ Nguyễn Bính và chân quê trong thi ca dân tộc
Nguyễn Bính (1918 – 1966), tên thật là Nguyễn Trọng Bính, quê ở làng Thi Liệu, xã Cộng Hòa, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Ông là một nhà thơ kiệt xuất, gương mặt tiêu biểu bậc nhất của Phong trào Thơ mới (1932 – 1945) và là "thi sĩ của đồng quê" Việt Nam. Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo vùng đồng bằng Bắc Bộ, ông sớm bộc lộ tài năng thi ca bẩm sinh và nhận giải thưởng của Tự Lực văn đoàn năm 1937 với tập thơ Lỡ bước sang ngang. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tích cực tham gia kháng chiến chống Pháp ở Nam Bộ, làm công tác văn nghệ phụng sự Tổ quốc. Với chất thơ đằm thắm, mộc mạc, đậm đà bản sắc dân gian và hồn quê Việt Nam, Nguyễn Bính vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật đợt I.
Sự nghiệp công tác, bản lĩnh trí thức và di sản lưu danh
"Thi sĩ của đồng quê" và đỉnh cao thơ ca dân gian
Nguyễn Bính lớn lên giữa không gian văn hóa mộc mạc của làng quê Bắc Bộ. Mặc dù xuất hiện trong Phong trào Thơ mới – thời kỳ chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa phương Tây – ông vẫn lựa chọn cho mình một lối đi hoàn toàn riêng biệt:
Đỉnh cao hồn thơ dân tộc: Nhờ am hiểu sâu sắc ca dao, dân ca và điệu hồn Việt Nam, ông sáng tác nhiều kiệt tác thi ca như Lỡ bước sang ngang, Tương tư, Chân quê, Cô hái mơ. Thơ ông nhẹ nhàng, đằm thắm nhưng xoáy sâu vào lòng người bởi tình yêu thương, sự gắn bó tha thiết với xóm làng, bến nước, con đò.
Bảo tồn bản sắc văn hóa: Giữa dòng chảy phương Tây hóa thời bấy giờ, bài thơ Chân quê của ông với những câu thơ bất hủ ("Hoa chanh nở giữa vườn chanh / Thay hoa lý nở trên cành hoa lý") đã trở thành tiếng nói nhắc nhở, giữ gìn vẻ đẹp truyền thống của dân tộc.
Nhà thơ - chiến sĩ phụng sự sự nghiệp kháng chiến
Khi Cách mạng Tháng Tám thành công năm 1945, Nguyễn Bính nhiệt thành dấn thân vào con đường cách mạng, đem ngòi bút phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc:
Dấu chân kháng chiến ở Nam Bộ: Ông Nam tiến, tham gia công tác tại Hội Văn nghệ Kháng chiến Nam Bộ, làm Tổng biên tập báo Tỉnh Mới ở Rạch Giá. Bằng các sáng tác cổ vũ tinh thần yêu nước như Tiểu đoàn 307, ông đã truyền lửa cách mạng đến đông đảo tầng lớp nhân dân và chiến sĩ.
Cống hiến đến hơi thở cuối cùng: Sau khi tập kết ra Bắc năm 1954, ông tiếp tục làm báo, viết văn, giữ chức Chủ bút tạp chí Cửa biển (Hải Phòng) và sáng tác nhiều tác phẩm phản ảnh khí thế xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc cho đến khi trút hơi thở cuối cùng vào năm 1966.
Di sản tôn vinh và tấm gương ngời sáng
Nguyễn Bính là hình mẫu tiêu biểu cho người nghệ sĩ dân gian hiện đại: trọn đời gắn bó với nhân dân, chắt lọc tinh hoa văn hóa dân tộc để làm giàu cho nền thi ca nước nhà.
