NHÀ THƠ NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU ( CỤ ĐỒ CHIỂU )

Nguyễn Đình Chiểu (1822–1888), thường được nhân dân Nam Bộ kính trọng gọi là Cụ Đồ Chiểu, là nhà thơ, nhà giáo, thầy thuốc và nhà yêu nước tiêu biểu của Việt Nam thế kỷ XIX. Ông sinh ngày 1 tháng 7 năm 1822 tại làng Tân Thới, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh), trong một gia đình Nho học. Tên tự của ông là Mạnh Trạch, hiệu Trọng Phủ, sau khi bị mù lấy hiệu là Hối Trai. Dù không may bị mù cả hai mắt khi còn trẻ, Nguyễn Đình Chiểu vẫn kiên trì mở lớp dạy học, bốc thuốc chữa bệnh và sáng tác nhiều tác phẩm giàu giá trị nhân văn, thể hiện tinh thần yêu nước và lòng thương dân sâu sắc. Với nhân cách cao đẹp, ý chí kiên cường và những cống hiến to lớn cho văn học cũng như dân tộc, Cụ Đồ Chiểu đã trở thành biểu tượng sáng ngời của trí tuệ, nghị lực và lòng yêu nước Việt Nam.

Hình 1.1:Chân dung Nguyễn Đình Chiểu trong đền thờ ông ở Ba Tri.

Năm 1848, khi đang chuẩn bị tham dự kỳ thi Hội tại Huế, Nguyễn Đình Chiểu nhận được tin mẹ qua đời ở Gia Định. Quá đau buồn, ông quyết định từ bỏ con đường khoa cử để đưa em trai trở về quê chịu tang mẹ. Trên đường trở về, vì thương nhớ mẹ, cộng với hành trình dài đầy gian nan và thời tiết khắc nghiệt, ông lâm bệnh nặng và bị mù cả hai mắt. Biến cố ấy đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời Nguyễn Đình Chiểu. Không chỉ mất đi ánh sáng của đôi mắt, ông còn phải đối mặt với việc hôn ước bị hủy bỏ và cuộc sống gia đình gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, bằng ý chí kiên cường và nghị lực phi thường, ông không đầu hàng số phận. Trong thời gian chữa bệnh, Nguyễn Đình Chiểu học nghề y, sau đó mở lớp dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cứu người và sáng tác văn chương. Chính trong giai đoạn này, ông bắt đầu viết tác phẩm Lục Vân Tiên – một truyện thơ nổi tiếng đề cao đạo lý làm người, tinh thần nghĩa hiệp và lòng yêu chính nghĩa. Đến năm 1854, ông kết hôn với bà Lê Thị Điền, người luôn đồng hành, chăm sóc và động viên ông vượt qua mọi khó khăn. Từ đó, Nguyễn Đình Chiểu tiếp tục sáng tác nhiều tác phẩm có giá trị như Dương Từ – Hà Mậu, đồng thời khẳng định vị trí của mình là một nhà thơ lớn, một thầy giáo, thầy thuốc và nhà yêu nước tiêu biểu của dân tộc Việt Nam.

Nguyễn Đình Chiểu để lại một di sản văn học phong phú với nhiều tác phẩm có giá trị lớn về tư tưởng và nghệ thuật. Nổi bật nhất là Lục Vân Tiên, truyện thơ được sáng tác bằng chữ Nôm, ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của con người như lòng nhân ái, tinh thần nghĩa hiệp, đức hiếu thảo và sự thủy chung. Tiếp đó là Dương Từ – Hà Mậu, tác phẩm thể hiện quan điểm về đạo đức, lối sống và phê phán những tư tưởng lệch lạc trong xã hội đương thời. Khi thực dân Pháp xâm lược Nam Kỳ, ngòi bút của ông chuyển mạnh sang đề tài yêu nước với những tác phẩm như Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, ca ngợi tinh thần chiến đấu anh dũng và sự hy sinh cao cả của những người nông dân đứng lên chống giặc. Ngoài ra, ông còn sáng tác nhiều bài Văn tế Trương Định, Văn tế nghĩa sĩ trận vong Lục tỉnh, Thơ điếu Phan Tòng và tác phẩm Ngư Tiều y thuật vấn đáp, phản ánh kinh nghiệm chữa bệnh, đồng thời gửi gắm những triết lý nhân sinh sâu sắc. Các tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu không chỉ có giá trị văn học mà còn là tiếng nói mạnh mẽ của lòng yêu nước, tinh thần nhân nghĩa và ý chí bất khuất của dân tộc Việt Nam trong buổi đầu chống thực dân Pháp.

Hình 1.2: Một số tác phẩm tiêu biểu của Nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu .

Hiện nay, nơi thờ cúng và tưởng niệm Nguyễn Đình Chiểu là Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu tại xã An Đức, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Đây là nơi ông sinh sống trong những năm cuối đời, qua đời và an nghỉ. Khu di tích bao gồm đền thờ, khu mộ, nhà trưng bày cùng nhiều hiện vật, tư liệu quý phản ánh cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của ông đối với văn học, giáo dục và phong trào yêu nước Việt Nam. Không gian di tích được xây dựng trang nghiêm, trở thành địa chỉ văn hóa – lịch sử quan trọng, thu hút đông Cổng và người dân và du khách đến tham quan, dâng hương tưởng niệm.

Hình 1.3: Cổng vào Khu di tích lăng mộ Nguyễn Đình Chiểu – Bến Tre.

Hình 1.4:Tượng chân dung nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu được đặt trong gian thờ của khu di tích.

Hình 1.5: Phần mộ của Cụ đồ Chiểu.

 Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu (Collège de Mytho) – Một trong những công trình gắn liền với cụ Nguyễn Đình Chiểu, ngôi trường là một biểu tượng của truyền thống hiếu học và nền giáo dục Nam Bộ. Với hơn 147 năm hình thành và phát triển, ngôi trường không chỉ là một trong những trường trung học lâu đời nhất Việt Nam mà còn là cái nôi đào tạo nhiều thế hệ nhân tài, đóng góp to lớn cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Mang tên nhà thơ, nhà giáo, nhà yêu nước Nguyễn Đình Chiểu, ngôi trường đã và đang tiếp nối những giá trị tốt đẹp về tri thức, đạo đức và lòng yêu nước, trở thành niềm tự hào của người dân Mỹ Tho nói riêng và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nói chung.

Hình 1.5: Cổng trường THPT Nguyễn Đình Chiểu – Mỹ Tho.

Qua nhiều thế hệ, đội ngũ thầy cô giáo luôn tận tâm, không ngừng đổi mới phương pháp giảng dạy, truyền đạt kiến thức và bồi dưỡng nhân cách cho học sinh. Nhờ đó, chất lượng giáo dục của nhà trường luôn nằm trong nhóm dẫn đầu của tỉnh, nhiều năm liền đạt tỷ lệ tốt nghiệp THPT cao, có nhiều học sinh đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia và đỗ vào các trường đại học hàng đầu.

Dưới mái trường Nguyễn Đình Chiểu đã trưởng thành nhiều thế hệ học sinh ưu tú, trở thành những nhà khoa học, nhà cách mạng, nhà văn hóa và những người có nhiều đóng góp cho đất nước. Tiêu biểu có Trần Đại Nghĩa – nhà khoa học, Anh hùng Lao động; Huỳnh Tấn Phát – kiến trúc sư, nhà hoạt động cách mạng; Nguyễn An Ninh – nhà báo, nhà tư tưởng yêu nước; Phạm Hùng – nhà lãnh đạo cách mạng, cùng nhiều cựu học sinh thành đạt trên nhiều lĩnh vực. Những tấm gương ấy là niềm tự hào của nhà trường, đồng thời là nguồn động lực để các thế hệ học sinh hôm nay tiếp tục học tập, rèn luyện, giữ gìn và phát huy truyền thống vẻ vang “Cách mạng – Dạy giỏi – Học giỏi” của ngôi trường mang tên nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu.

Hình 1.6: Khuôn viên trường THPT Nguyễn Đình Chiểu .

Hình 1.7: Không gian bên trong phòng Tiền Vãng – nơi thờ cúng cụ Nguyễn Đình Chiểu.

Hình 1.8: Giáo viên thắp hương ở tượng cụ Nguyễn Đình Chiểu được đặt trong khuôn viên trường trong ngày Khai giảng năm học mới.

Bài hát “Hành khúc học sinh Nguyễn Đình Chiểu” là ca khúc truyền thống gắn bó với nhiều thế hệ thầy và trò Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu, Mỹ Tho. Với giai điệu hùng tráng, rộn ràng cùng ca từ giàu ý nghĩa, bài hát khơi dậy niềm tự hào về mái trường giàu truyền thống, hun đúc tinh thần hiếu học, đoàn kết và ý chí vươn lên của mỗi học sinh. Mỗi khi giai điệu hành khúc vang lên trong các buổi lễ hay sự kiện của trường, thầy và trò đều cảm nhận được tình yêu dành cho ngôi trường mang tên nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu, đồng thời nhắc nhở bản thân tiếp nối truyền thống vẻ vang, không ngừng rèn luyện đạo đức, trau dồi tri thức và góp phần xây dựng quê hương, đất nước. Bài hát đã trở thành biểu tượng tinh thần, kết nối biết bao thế hệ học sinh dưới mái trường Nguyễn Đình Chiểu. (Link: https://drive.google.com/drive/folders/1KyEGWiFnjXII4vsceFAvZZLP7Sc7ySPG)

Tưởng nhớ công ơn Cụ Đồ Nguyễn Đình Chiểu là cách mỗi người bày tỏ lòng biết ơn đối với một nhà giáo, nhà thơ và người chiến sĩ yêu nước kiệt xuất của dân tộc. Dù bị mù lòa, Cụ vẫn kiên trì mở lớp dạy học, bốc thuốc cứu người và sáng tác nhiều tác phẩm có giá trị, góp phần khơi dậy tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh chống ngoại xâm. Cuộc đời và sự nghiệp của Cụ là tấm gương sáng về nghị lực, lòng nhân ái và đức hy sinh cao cả. Đối với thế hệ học sinh hôm nay, việc học tập chăm chỉ, rèn luyện đạo đức và gìn giữ truyền thống tốt đẹp chính là cách thiết thực nhất để tri ân và tiếp nối những giá trị mà Cụ Đồ Chiểu đã để lại.