Nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn: Biểu tượng của hòa bình và hòa hợp

Sau 30/4/1975, nhiều người bạn của tướng Phạm Xuân Ẩn đã nghĩ rằng ông là biểu tượng cho chiến tranh. Nhưng nhiều năm sau đó, họ nhận ra rằng, chính ông là biểu tượng của hòa bình và hòa hợp.

Vào đầu năm 1972, Stanley Cloud, khi đó là Trưởng văn phòng Tạp chí TIME tại Sài Gòn, đã viết một bài ngắn cho bản tin nội bộ của tạp chí. Bài viết có tiêu đề "Right, An" là lý lịch của một người đàn ông tên là Phạm Xuân Ẩn, người đã làm việc cho TIME tại Việt Nam từ năm 1966 và trở thành nhân viên chính thức vào năm 1969. Ông là người Việt Nam đầu tiên trở thành nhân viên chính thức cho một hãng tin lớn của Mỹ đưa tin về chiến tranh.

Phạm Xuân Ẩn không khác gì vũ khí bí mật của một loạt phóng viên ở Sài Gòn, Cloud viết. "Mặc dù ông ấy hiếm khi tự chắp bút, nhưng sự nghiên cứu và làm việc chăm chỉ, kiến thức và hiểu biết của ông ấy đóng vai trò quan trọng trong hầu như mọi bài báo mà các phóng viên viết ra".

Ông Ẩn vẫn tiếp tục làm việc cho TIME đến khi chiến tranh kết thúc. Khi đội ngũ nhân viên của TIME được sơ tán khỏi Sài Gòn trước ngày 30/4/1975, ông là người ở lại.

Bản tin nội bộ của TIME phát hành tháng 5/1975 ghi rằng, vài giờ sau khi cuộc di tản hoàn tất, tin nhắn vẫn được gửi qua máy Telex: " Đây là Phạm Xuân Ẩn. Tất cả các phóng viên người Mỹ đã sơ tán vì tình hình khẩn cấp. Văn phòng của TIME hiện do Phạm Xuân Ẩn điều hành". Nhiều năm sau, vào năm 2006, khi ông Ẩn qua đời ở tuổi 79, Cloud nhớ tới ông như một nhà báo hạng nhất với một nụ cười thoải mái.

Cloud không phải là người duy nhất thích ông Ẩn. "Ông ấy là một người trí thức, yêu chó, yêu chim, nghiện thuốc lá, siêu thông minh và chúng tôi nghĩ ông ấy là một phóng viên tuyệt vời," Peter Ross Range, 73 tuổi, Trưởng Văn phòng Sài Gòn của TIME năm 1975, cho biết. "Nhưng ông Ẩn cũng hơi kỳ lạ. Ông ấy có thể biến mất trong nhiều ngày và không ai biết ông ấy ở đâu. Bây giờ, tất nhiên chúng tôi biết ông ấy ở đâu ít nhất là một phần thời gian đó."