Nhà trí thức cách mạng kiệt xuất, ngọn cờ đầu phong trào Dân chủ
Phan Đăng Lưu (1902 – 1941), quê tại làng Tràng Thành, xã Diễn Bình (nay là xã Diễn Phong), huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An. Ông là một trong những nhà lãnh đạo tiền bối kiệt xuất của Đảng Cộng sản Việt Nam, một trí thức lớn, nhà báo sắc bén và là tấm gương sáng ngời về lòng trung thành vô hạn với lý tưởng cách mạng.
Sinh ra trong một gia đình nhà nho giàu truyền thống yêu nước, Phan Đăng Lưu thi đỗ Trợ giáo và làm việc tại Sở Canh nông Bắc Kỳ. Tận mắt chứng kiến nỗi khổ cực của nhân dân dưới ách cai trị của thực dân Pháp, ông đã từ bỏ cuộc sống quan chức êm ấm để dấn thân vào con đường cách mạng. Ông gia nhập Tân Việt Cách mạng Đảng, rồi chuyển sang Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương.
Trong thời kỳ Phong trào Dân chủ (1936 – 1939), Phan Đăng Lưu được Trung ương Đảng phân công chỉ đạo phong trào đấu tranh công khai tại Huế và miền Trung. Với tri thức uyên bác và tư duy chiến lược, ông đã chỉ đạo xuất bản nhiều tờ báo tiến bộ như "Sông Hương", "Dân", "Lao động". Bằng ngòi bút sắc bén, ông đã viết nhiều bài báo lý luận luận chiến đập tan các luận điệu tuyên truyền sai trái của kẻ thù, đòi quyền sống, tự do, dân sinh, dân chủ cho nhân dân lao động.
Đặc biệt, Phan Đăng Lưu còn là người có đóng góp to lớn vào việc chỉ đạo công tác tổ chức của Đảng. Năm 1940, trên cương vị Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng, ông trực tiếp tham gia chuẩn bị cho cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ. Nhận thấy thời cơ khởi nghĩa ở Nam Kỳ chưa thật sự chín mùi và có nguy cơ bị lộ, ông đã dũng cảm đề xuất hoãn cuộc khởi nghĩa để bảo toàn lực lượng.
Tuy nhiên, khi vừa từ Hội nghị Trung ương tại Bắc Kỳ trở vào Sài Gòn để truyền đạt lệnh hoãn khởi nghĩa, ông đã bị mật thám Pháp phục kích bắt giữ. Trong nhà tù, thực dân Pháp đã dùng mọi thủ đoạn tra tấn dã man nhưng không thể bẻ gãy ý chí kiên cường của ông. Tháng 8/1941, Phan Đăng Lưu bị thực dân Pháp xử bắn tại Hóc Môn (Gia Định). Sự hy sinh của ông là tổn thất to lớn cho Đảng, nhưng tấm gương trí tuệ và tinh thần bất khuất của ông mãi mãi là niềm tự hào của nhân dân Diễn Châu và toàn dân tộc
