Nhà tù Hỏa Lò trong ký ức năm 1896

Chiến tranh đã qua đi hơn nửa thế kỷ nhưng những bằng chứng tố cáo sự tàn nhẫn của nó lại vẫn còn đó.
Cuối thế kỷ 19, để tăng cường đàn áp phong trào đấu tranh của nhân dân ta, thực dân Pháp đã bổ sung hệ thống cảnh sát và nhà tù, trong đó phải kể đến nhà tù Hỏa Lò, nơi được mệnh danh là “địa ngục của địa ngục”. Đây là nhà tù thực dân lớn nhất Đông Dương, là minh chứng lịch sử của một quãng thời gian đầy gian lao, biểu tượng tinh thần kiên cường, bất khuất chống giặc ngoại xâm của dân tộc.

Nhà tù Hỏa Lò (Nguồn: Internet)

1. Nhà tù Hỏa Lò trong ký ức năm 1896



Tư liệu về nhà tù Hỏa Lò của thế kỉ trước

Nhà tù Hỏa Lò là một địa điểm du lịch Hà Nội - Di tích lịch sử nổi tiếng và không thể bỏ qua khi đến với Thủ Đô. Bởi lẽ nơi đây đã chứa đựng một phần nỗi đau của dân tộc Việt Nam trong suốt quá trình Thực dân Pháp đô hộ. Nằm ở số 1 phố Hỏa Lò, Hà Nội, xưa kia vùng đất này thuộc địa phận thôn Phụ Khánh, tổng Vĩnh Xương, huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, trấn Sơn Nam. Ngày đó, Phụ Khánh là nơi chuyên sản xuất các loại gốm sứ đất nung, nên khu vực này có tên là làng Hỏa Lò. Sau khi thực dân Pháp kiểm soát Hà Nội, chúng đã biến mảnh đất này thành nhà tù nên người dân thường gọi là Nhà tù Hỏa Lò, tuy nhiên tên của nhà tù là Maison Centrale có nghĩa là Nhà tù Trung ương hay Ngục thất Hà Nội.
Nhà tù Hỏa Lò thời ấy được dựng lên để thực hiện mưu đồ đàn áp những ai đối đầu với chế độ thuộc địa, chính vì thế mà nó được xây dựng với quy mô lớn và kiên cố vững chắc thuộc loại nồi đồng cối đá nhất bấy giờ. Năm 1896, Nhà tù được xây dựng với những yêu cầu vô cùng cao về mặt thiết kế cũng như vật liệu xây dựng, trong đó tất cả các kim loại, bản lề, ke cửa, ổ khóa,… đều phải được nhập từ Pháp và có chất lượng hàng đầu. Xung quanh Nhà tù được bảo vệ bởi bức tường bằng đá cao 4m, rộng 0,5m, không chỉ có thế, bên trên bức tường là mảnh chai, dây thép gai vô cùng dày đặc, người tù không thể vượt qua bức tường này mà không nhờ sự trợ giúp nào khác. Bốn góc là bốn tháp canh có khả năng bao quát cả trong lẫn ngoài khu vực Nhà tù Hỏa Lò.
Dưới thời Pháp thuộc, Hỏa Lò được thiết kế với những hạng mục: Một nhà dùng cho canh gác; một bệnh xá; một nhà thương bố thí; hai nhà giam bị can; một phân xưởng thợ mộc, sắt, may, da; năm nhà giam tù nhân; bốn trại xà lim để giam tử tù, tù nhân nguy hiểm. Thiết kế ban đầu của nhà tù chỉ giam giữ khoảng 500 người nhưng thực tế, đã có lúc lên đến 2000 người. Nơi đây giam giữ với những người bị án từ 5 năm trở xuống hoặc tử tù, còn những người bị án trên 5 năm sẽ được chuyển đến nhà tù Sơn La, Côn Đảo,…