NHÀ VĂN, CỰU CHIẾN BINH CHU LAI: TIẾNG GỌI TỪ ĐÁY CHIẾN HÀO VÀ NỖI DAY DỨT VỀ MỘT THỜI MÁU LỬA TANG THƯƠNG
Trong văn đàn Việt Nam hiện đại viết về đề tài chiến tranh và người lính, nhà văn Chu Lai giữ một biên độ độc tôn nhờ thứ văn phong vừa đanh thép, ngang tàng, vừa rớm máu, đậm đặc tính hiện thực của những người trực tiếp đi qua lằn ranh sinh tử. Mang trong mình dòng máu nghệ sĩ từ người cha — nhà thơ Chế Lan Viên, nhưng thanh xuân của Chu Lai lại không gắn với bàn giấy hay bục giảng, mà gắn chặt với những đêm hành quân luồn sâu, những trận đánh giáp lá cà nghẹt thở trong đội hình đặc công nước và đặc công biệt động tại chiến trường miền Đông Nam Bộ và Thành cổ Quảng Trị khốc liệt.
Khác với cái nhìn sử thi một chiều thường thấy trong nhiều trang viết thời kỳ trước, ngòi bút của Chu Lai là sự dũng cảm mổ xẻ tận cùng những góc khuất, những giằng xé nội tâm và cả những vết thương rỉ máu của người lính khi đối diện với lằn ranh giữa sự sống và cái chết. Trực tiếp nếm trải cái lạnh ngắt của bùn đất chiến hào, cái oi nồng của thuốc súng và tiếng gầm rú của bom tọa độ, ông thấu hiểu hơn ai hết cái giá khốc liệt của từng tấc đất quê hương. Những tác phẩm để đời của ông như Nắng đồng bằng, Mưa đỏ, Ăn mày dĩ vãng... không đơn thuần là những trang hồi ký chiến trường, mà là những bản án dội vào tâm thức người đọc về sự tàn khốc của chiến tranh, đồng thời tôn vinh tuyệt đối vẻ đẹp ngang tàng, nghĩa khí và tâm hồn trong sáng đến kỳ lạ của những người lính trẻ mãi tuổi đôi mươi.
Đặc biệt, trong tiểu thuyết đỉnh cao Mưa đỏ, viết về chảo lửa 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972, Chu Lai đã dồn trọn tâm huyết, vốn sống và cả những giọt nước mắt của một cựu chiến binh may mắn trở về để trả món nợ ân tình với những đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại lòng sông Thạch Hãn. Qua ngòi bút của ông, Quảng Trị không chỉ hiện lên qua tọa độ bom đạn, mà hiện lên bằng những nhịp đập thổn thức của những tâm hồn khao khát yêu thương, khao khát hòa bình ngay giữa miệng hố bom. Ông lột tả cái bi tráng không phải bằng sự bi lụy, mà bằng cái ngẩng cao đầu kiêu hãnh của người lính Cụ Hồ: dẫu thể xác có hóa thành cát bụi, hóa thành phù sa bồi đắp cho dòng sông lịch sử, thì khí phách và tình đồng đội vẫn trường tồn vĩnh cửu.
Cuộc đời cầm bút và cầm súng của Chu Lai là minh chứng rực rỡ cho bản lĩnh của một người lính thực thụ: rời tay súng để cầm bút, ông tiếp tục chiến đấu trên mặt trận tư tưởng và văn hóa, dùng chữ nghĩa làm thứ vũ khí thanh lọc tâm hồn hậu thế. Hậu thế hôm nay, khi đọc lại những trang văn rát bỏng hơi thở chiến trường của Chu Lai, không chỉ để hình dung về một "Mùa hè đỏ lửa" đẫm máu và hoa, mà còn để thấu cảm sâu sắc rằng: hòa bình hôm nay được gặt hái từ những giọt mồ hôi, máu và nước mắt mặn chát của một thế hệ anh hùng đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
