Nhà văn Hồ Biểu Chánh (1)

Hồ Biểu Chánh tên thật Hồ Văn Trung, sinh năm 1885, trong một gia đình nông dân nghèo tại làng Bình Thành, tỉnh Gò Công cũ. Năm lên 9, ông bắt đầu học chữ nho ở trường làng. Khi gia đình dời đến chợ giồng Ông Huê, ông mới học chữ quốc ngữ. Năm học 1902 -1903, ông được học bổng của Trường trung học Mỹ Tho rồi Trường Chasseloup-Laubat Sài Gòn. Năm 1905, ông thi bằng Thành chung và đậu hạng nhì.

Sau khi đậu bằng Thành chung, Hồ Biểu Chánh định xin dạy học, nhưng người thầy cũ khuyên ông nên thi vào ngạch ký lục. Năm 1906, ông thi đậu ký lục Soái phủ Nam kỳ và làm việc ở Dinh Thượng thơ tại Sài Gòn. Đến năm 1911, do bị nghi ngờ thân thiện với nhóm Trần Chánh Chiếu nên ông bị đổi xuống Bạc Liêu. Thời bấy giờ, làm ký lục rất dễ kiếm tiền "vì Tòa bố Bạc Liêu không khác nào chợ bán chè cháo, tiền trao cháo múc", nhưng ông vẫn giữ được cảnh đời thanh bạch.

Năm 1936, ông được thăng Đốc phủ sứ rồi xin hồi hưu vì làm công chức đã 30 năm. Viện lẽ không có người thay thế, chính quyền thuộc địa lưu dụng ông đến giữa năm 1941.

Hồ Biểu Chánh có 9 người con. Con trưởng là Hồ Văn Kỳ Trân, quản lý tờ Nam Kỳ tuần báo và Đại Việt tập chí. Hồ Văn Kỳ Thoại là cháu đích tôn. Năm 1958, khi ông mất, thi sĩ Đông Hồ cùng nữ sĩ Mộng Tuyết đến viếng và đọc câu đối toàn tên sách của ông: "Cay đắng mùi đời, tiểu thuyết viết sáu mươi ba thiên, Vì nghĩa, vì tình, Tỉnh mộng mấy Ai làm được/Cang thường nặng gánh, thanh cần trải bảy mươi bốn tuổi, Thiệt giả, giả thiệt, Dứt tình còn Ở theo thời".

Trong thời gian làm việc tại Long Xuyên, Hồ Biểu Chánh hợp tác với các ông Lê Quang Liêm, Đặng Thúc Liêng… xuất bản tờ Đại Việt tập chí, số đầu tiên ra tháng 1.1918. Đây được xem là bước đầu làm báo của ông. Theo tác giả Huỳnh Văn Tòng (Lịch sử báo chí Việt Nam, 1973) thì Đại Việt tập chí đình bản tháng 7.1918, tức là chỉ ra được 7 số, dù đã giữ một địa vị quan trọng trong việc truyền bá chữ quốc ngữ ở miền Nam trong giai đoạn này.

Sau khi đã hồi hưu, Hồ Biểu Chánh lại đứng ra xuất bản tờ Nam Kỳ tuần báo và Đại Việt tập chí. Nam Kỳ tuần báo phát hành thứ năm hằng tuần, số đầu tiên ra ngày 3.9.1942 với nhiều chuyên mục: nghị luận, khảo cứu, phê bình, dịch thuật, tiểu thuyết, tin tức trong nước và thế giới… Nhưng đến tháng 6.1944 thì báo đình bản sau khi ra được 85 số, nguyên nhân được cho là giấy in báo bấy giờ bị khan hiếm, do đang chiến tranh thế giới thứ 2.