NHÀ VĂN – LIỆT SĨ CHU CẨM PHONG: CÂY BÚT GIỮA CHIẾN TRƯỜNG NGƯỜI CON CỦA ĐẤT QUẢNG NAM

Nhà văn – Liệt sĩ Chu Cẩm Phong tên thật là Trần Tiến, sinh ngày 12 tháng 8 năm 1941 tại phố cổ Hội An, tỉnh Quảng Nam (nay là Hội An, thành phố Đà Nẵng) — vùng đất giàu truyền thống văn hiến và kiên cường cách mạng. Sinh ra trong một gia đình giàu tình yêu quê hương, người thanh niên xứ Quảng sớm bộc lộ niềm đam mê văn học cùng lý tưởng cống hiến mãnh liệt. Sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết năm 1954, ông theo gia đình tập kết ra Bắc học tập và sinh sống. Bằng tài năng cùng sự nỗ lực không ngừng, ông đã tốt nghiệp xuất sắc khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội vào năm 1964. Đứng trước cơ hội lớn được giữ lại giảng dạy hoặc đảm nhiệm các vị trí công tác bình yên ở hậu phương miền Bắc, Trần Tiến đã kiên quyết từ chối. Bằng bầu nhiệt huyết tuổi trẻ cùng khát vọng tự tay ghi lại cuộc chiến đấu gian khổ nhưng vô cùng hào hùng của đồng bào quê hương, ông đã tình nguyện xung phong vượt dãy Trường Sơn trở về chiến trường miền Nam giáp mặt với bom đạn.

Trải qua những năm tháng sống và chiến đấu trên chiến trường Quảng Nam – Quảng Đà cực kỳ ác liệt, Trần Tiến lấy bút danh Chu Cẩm Phong, đảm nhiệm vai trò phóng viên Thông tấn xã Giải phóng và cán bộ Hội Văn nghệ Giải phóng Trung Trung Bộ. Trở về vùng đất mẹ đang chìm trong khói lửa, ông không chọn cách quan sát hay ghi chép từ xa qua lời kể của người khác, mà chủ động xông xáo vào những tâm bão chiến sự, cùng ăn, cùng ở, cùng đào hầm, bám đất với bộ đội, du kích và bà con nhân dân. Giữa lằn ranh mỏng manh giữa sống và chết, ngòi bút của ông đã trở thành một thứ vũ khí đặc biệt, ghi lại từng nhịp thở chân thực, gai góc mà hào hùng của cuộc chiến tranh nhân dân.

Trong những ngày tháng gian khổ giữa bom đạn gầm xé ấy, tác phẩm lớn nhất mà ông để lại cho đời chính là tập "Nhật ký chiến trường" (được ông kiên trì ghi chép liên tục từ năm 1967 cho đến ngày hy sinh năm 1971) cùng truyện ngắn nổi tiếng "Vùng đất Quảng". Những trang nhật ký được viết vội dưới ánh đèn dầu mờ tỏ trong hầm bí mật hay ngay sau những đợt càn quét tàn khốc của kẻ thù không chỉ khắc họa khí thế chiến đấu ngoan cường của quân dân miền Nam, mà còn gửi gắm những rung cảm sâu sắc về tình đồng chí, nỗi nhớ gia đình và những trăn trở chân thành của một tâm hồn trẻ tuổi trước thời cuộc. Mỗi dòng chữ của người chiến sĩ – nhà văn ấy đều ngấm trọn hơi thở chiến trường, chứa đựng sức nặng của sự thật vì được đánh đổi bằng chính máu, mồ hôi và cả tính mạng của tác giả.

Bước sang giữa năm 1971, tình hình chiến sự tại vùng hạ lưu sông Thu Bồn diễn ra gay go và tàn khốc hơn bao giờ hết. Mặc cho vòng vây kìm kẹp của kẻ thù ngày càng khép chặt, Chu Cẩm Phong vẫn kiên quyết bám trụ địa bàn Duy Xuyên để thu thập tư liệu, ghi chép thực tế và kịp thời đưa tin về phong trào đấu tranh của nhân dân. Ngày 1 tháng 6 năm 1971, trong một đợt càn quét quy mô lớn của địch tại xã Xuyên Trường (nay là xã Duy Trinh, huyện Duy Xuyên), căn hầm bí mật nơi ông cùng các đồng chí đang trú ẩn bất ngờ bị phát hiện và bao vây dày đặc.

Dù rơi vào thế bất lợi hoàn toàn và bị áp đảo về hỏa lực, cây bút quả cảm cùng đồng đội vẫn kiên cường chống trả quyết liệt, nhất quyết không chịu đầu hàng để bảo vệ tài liệu và giữ vững khí tiết cách mạng. Chu Cẩm Phong đã anh dũng hy sinh ngay dưới lòng hầm quê hương khi mới tròn 30 tuổi — độ tuổi sung sức nhất của đời người và sự nghiệp sáng tác. Khi ngã xuống, trong túi gùi của ông vẫn vẹn nguyên những cuốn sổ nhật ký cùng các bản thảo dang dở còn thơm mùi mực, lưu giữ những trang văn cuối cùng được viết bằng chính máu của người chiến sĩ.

Sự hy sinh quên mình của Chu Cẩm Phong đã để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng đội và nền văn học cách mạng Việt Nam. Ghi nhận những đóng góp vô giá của ông cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và nền nghệ thuật nước nhà, Nhà nước đã truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (năm 2010) và Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật (năm 2007). Chu Cẩm Phong đã nằm lại trong lòng đất mẹ Quảng Nam, nhưng ngòi bút cùng những trang viết thấm đượm hơi thở chiến trường của ông vẫn sống mãi như một biểu tượng cao đẹp về thế hệ thanh niên Việt Nam sẵn sàng hiến dâng cả máu xương và trí tuệ cho độc lập, tự do của Tổ quốc.