Nhà văn, Liệt sĩ Dương Thị Xuân Quý: Ngòi bút viết bằng máu và nước mắt trên đất Quảng (1941 - 1969)
Kháng chiến chống Mỹ là thời kỳ mà văn chương không nằm trên tháp ngà mà hòa cùng nhịp đập nơi tiền tuyến. Trong lớp văn nghệ sĩ "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước", nhà văn Dương Thị Xuân Quý (quê ở Hà Nội) là một trong những gương mặt nữ tiêu biểu và bi tráng nhất. Sinh ra trong một gia đình trí thức danh giá, đang có một sự nghiệp xán lạn tại miền Bắc và một gia đình hạnh phúc, nhưng năm 1968, chị đã đưa ra một quyết định tột cùng gian nan: gửi lại đứa con gái mới 16 tháng tuổi cho mẹ già chăm sóc để tình nguyện vượt Trường Sơn vào chiến trường Khu V khốc liệt.
Hành trang chị mang theo vào Nam ngoài chiếc ba lô nặng trĩu còn là một trái tim rực lửa yêu nước. Dương Thị Xuân Quý không chấp nhận việc chỉ ngồi ở căn cứ an toàn để viết. Chị kiên quyết xin được xuống tận các làng mạc, chiến hào, nơi bom đạn cày xới ác liệt nhất ở Quảng Nam để ghi lại hơi thở chân thực của cuộc chiến. Chị cùng ăn đói, mặc rét, lội bùn, đối mặt với những trận càn quét thảm khốc của lính Mỹ - ngụy. Những bài bút ký nóng hổi mùi thuốc súng của chị đã ra đời ngay dưới giao thông hào, phản ánh sự hy sinh và sức sống ngoan cường của người dân xứ Quảng.
Đêm ngày 8 tháng 3 năm 1969, trong một trận càn quét khốc liệt của lính Nam Hàn vào xã Duy Thành (huyện Duy Xuyên, Quảng Nam), Dương Thị Xuân Quý cùng các đồng đội bị bao vây. Để bảo vệ các đồng chí và tài liệu, chị đã dũng cảm bám trụ lại chiến đấu và anh dũng hy sinh khi mới 28 tuổi. Chị ngã xuống mảnh đất miền Trung ruột thịt khi khát vọng văn chương và tuổi thanh xuân còn đang rực rỡ nhất. Sự hy sinh của nữ nhà văn Dương Thị Xuân Quý là biểu tượng tột đỉnh của khát vọng dấn thân, nơi người nghệ sĩ thà lấy máu mình hòa vào đất mẹ còn hơn đứng ngoài lề cuộc chiến đấu của dân tộc.
