Nhà văn, Liệt sĩ Nam Cao: Bút dấn thân và máu đổ vì quê hương (1915 - 1951)

Nam Cao (tên thật là Trần Hữu Tri, quê ở Lý Nhân, Hà Nam) là một trong những nhà văn hiện thực xuất sắc nhất của văn học Việt Nam thế kỷ 20, "cha đẻ" của những kiệt tác như Chí Phèo, Lão Hạc, Sống mòn. Nếu như trước năm 1945, ngòi bút của ông là tiếng kêu cứu cứa nát tâm can về bi kịch của những kiếp người bần cùng dưới đáy xã hội, thì khi Cách mạng bùng nổ, ông đã gác lại vinh quang văn chương để cầm súng, dùng ngòi bút làm vũ khí chiến đấu.

Kháng chiến chống Pháp bùng nổ, Nam Cao hăng hái lên chiến khu Việt Bắc, làm việc trong Hội Văn hóa Cứu quốc. Không chấp nhận ngồi yên nơi hậu phương an toàn, ông liên tục xin đi thực tế, lặn lội xuống các vùng địch hậu, sống cùng du kích và nông dân để ghi chép hơi thở nóng hổi của cuộc chiến đấu. Ông quan niệm nhà văn trước hết phải là một người chiến sĩ dấn thân.

Tháng 11 năm 1951, Nam Cao tham gia đoàn công tác thuế nông nghiệp và tuyên truyền tiến sâu vào vùng địch hậu tại Liên khu 3. Khi đoàn đang di chuyển qua vùng Hoàng Đan (Ninh Bình), họ lọt vào ổ phục kích của quân Pháp và lính ngụy. Trong trận chiến không cân sức, Nam Cao đã hy sinh anh dũng ở tuổi 36. Người trí thức tài hoa ấy đã đổ máu trên chính mảnh đất quê hương mà ông luôn đau đáu viết về. Cái chết oanh liệt của ông là một mất mát vô cùng to lớn cho nền văn học nước nhà, nhưng lại dựng lên một tượng đài bất tử về thế hệ văn nghệ sĩ kháng chiến: sẵn sàng vứt bỏ mọi tháp ngà nghệ thuật để hòa chung nhịp đập sinh tử cùng vận mệnh dân tộc.