Nhà văn Nam Cao – Đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa thực tế và người chiến sĩ văn hóa hy sinh vì Tổ quốc

Nhà văn, Liệt sĩ Nam Cao (tên thật là Trần Hữu Tri) sinh ngày 29 tháng 10 năm 1915 tại làng Đại Hoàng, xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam và anh dũng hy sinh ngày 30 tháng 11 năm 1951 trên đường đi công tác tại vùng địch hậu Ninh Bình. Ông là nhà văn hiện thực lớn, nhà báo, người chiến sĩ cách mạng kiên trung của nền văn học nghệ thuật Việt Nam. Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp văn học và cách mạng giải phóng dân tộc, ông đã được Đảng và Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật (đợt I, 1996).

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nam Cao đã khẳng định vị thế đỉnh cao của dòng văn học hiện thực vị nhân sinh. Với cái nhìn nhân đạo sâu sắc và tư duy nghệ thuật sắc bén, ông đã phản ánh chân thực số phận bi kịch của người nông dân bị tha hóa, đường cùng (Chí Phèo, Lão Hạc) và bi kịch quẩn quẩn, bế tắc của người trí thức nghèo (Đời thừa, Sống mòn). Tác phẩm của ông không chỉ tố cáo xã hội bất công mà còn ngợi ca bản chất lương thiện, nhân phẩm cao đẹp của con người lao động.

Khi Cách mạng Tháng Tám thành công và Cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, Nam Cao nhanh chóng đứng vào hàng ngũ những người chiến sĩ văn hóa trên mặt trận tư tưởng. Ông hăng hái tham gia Hội Văn hóa Cứu quốc, làm báo, viết tuyên truyền và trực tiếp lên đường tham gia Chiến dịch Biên giới năm 1950. Tác phẩm Đôi mắt của ông đã trở thành một tuyên ngôn nghệ thuật sắc bén, thể hiện sự chuyển biến tư tưởng mạnh mẽ của người trí thức đi theo cách mạng. Cuối năm 1951, trên đường đi công tác phát động thuế nông nghiệp và thu thập tài liệu sáng tác ở vùng địch hậu Liên khu 3, ông bị địch phục kích và hy sinh.

Nhà văn Nam Cao là tấm gương sáng ngời về sự gắn kết trọn vẹn giữa nghệ thuật và đời sống, giữa sứ mệnh của người nghệ sĩ và trách nhiệm của người công dân - chiến sĩ đối với Tổ quốc. Cuộc đời và các tác phẩm bất tử của ông mãi là niềm tự hào to lớn của nền văn học cách mạng Việt Nam. Thế hệ hôm nay và mai sau đời đời trân trọng, ghi nhớ công lao vĩ đại của ông, nguyện tiếp nối tinh thần yêu nước và cống hiến để dựng xây đất nước Việt Nam ngày càng phồn vinh, hạnh phúc.