Nhà văn Nguyễn Thi - ký ức còn lại
Nguyễn Thi (tên thật là Nguyễn Hoàng Ca) là một trong những nhà văn, chiến sĩ tiêu biểu nhất của nền văn học cách mạng miền Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Ông được mệnh danh là "nhà văn của người nông dân Nam Bộ" nhờ những trang viết đặc sắc, thấu hiểu sâu sắc tâm lý và vẻ đẹp tâm hồn của con người nơi đây.
Thân thế và Hoàn cảnh gia đình đặc biệt
Tuổi thơ gian khó: Theo tư liệu từ Báo Nam Định, cha ông là một nhà nho nghèo dạy học ở quê, mẹ là công nhân Nhà máy Dệt Nam Định. Mới 2 tuổi, ông đã phải theo mẹ vào tù khi cơ sở cách mạng bị khủng bố. Lên 10 tuổi, cha mất, mẹ đi bước nữa, ông phải chịu cuộc sống tủi cực, lưu lạc và tự lập từ rất sớm.
Tố chất nghệ sĩ đa tài: Năm 1945, ông gia nhập Vệ quốc đoàn (đơn vị cảm tử quân đầu tiên của Sài Gòn). Tư liệu chiến trường ghi nhận Nguyễn Thi không chỉ viết văn mà còn rất đa tài: ông biết vẽ tranh cổ động, sáng tác điệu múa, soạn bài hát phục vụ bộ đội khi làm đội trưởng đội Văn công.
Bắt đầu sự nghiệp bằng thơ: Dù nổi tiếng với văn xuôi, nhưng từ năm 1946–1953, ông đã viết trên 100 bài thơ được phổ biến rộng rãi trong quần chúng, sau này tập hợp thành hai tập Hương đồng nội và Đồng chí.
📚 Hệ thống Di cảo và Tác phẩm (Tư liệu xuất bản)
Sau khi Nguyễn Thi hy sinh năm 1968, các đồng đội ở chiến trường miền Nam đã thu gom, bảo quản và chuyển các bản thảo của ông ra Hà Nội. Đến năm 1996, Toàn tập Nguyễn Thi (4 tập) do Nhà xuất bản Văn học ấn hành đã hệ thống hóa toàn bộ tư liệu sáng tác của ông:
Tập I (Bút danh Nguyễn Ngọc Tấn): Gồm tất cả sáng tác (truyện ngắn, thơ) viết ở miền Bắc trước khi ông trở lại chiến trường miền Nam năm 1962. Tiêu biểu có tập truyện Trăng sáng (1960), Đôi bạn (1962).
Tập II & III (Bút danh Nguyễn Thi): Gồm các truyện ký xuất sắc ghi lại hiện thực khốc liệt và anh hùng ở miền Nam.
Người mẹ cầm súng (1965): Nhận Giải thưởng Nguyễn Đình Chiểu. Khi nhận giải, Nguyễn Thi khiêm tốn nói: "Tôi biết người ta khen là khen chị Út Tịch, chứ không phải khen gì tôi...".
Những đứa con trong gia đình (1966).
Những sự tích ở đất thép, Truyện và ký (xuất bản năm 1969, sau khi ông mất).
Tập IV (Ký sự & Nhật ký chiến trường): Phần tư liệu quý giá ghi lại những ghi chép, dòng nhật ký chân thực của ông trên các mặt trận gian khổ như Bến Tre, Đồng Tháp Mười.
🎖️ Đánh giá từ Đồng nghiệp và Lịch sử
Nhà thơ Hữu Thỉnh nhận định trong một bộ phim tài liệu về ông: "Thành quả của cách mạng, thành quả của nền văn học nghệ thuật cách mạng đã phải trả bằng trí tuệ và xương máu. Anh Nguyễn Thi là một nhà văn tài năng...".
Văn phong của Nguyễn Thi được các nhà nghiên cứu văn học đánh giá là "văn chương mang giá trị tư liệu sống". Ông không né tránh sự tàn bạo, chết chóc của chiến tranh nhưng luôn nhìn hiện thực bằng một trái tim nhân hậu, ca ngợi vẻ đẹp bất khuất của người phụ nữ và người nông dân Nam Bộ.
Năm 2000, ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học – Nghệ thuật. Năm 2011, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
