Nhà văn rời trang giấy để trực tiếp vào chiến trường

Nguyễn Thi tên thật là Nguyễn Hoàng Ca, bút danh Nguyễn Ngọc Tấn, quê Nam Định. Ông là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học cách mạng Việt Nam, nhưng điều làm nên câu chuyện đặc biệt của ông là ông không chỉ viết về chiến tranh mà trực tiếp sống, chiến đấu giữa chiến trường.

Sau thời gian tập kết ra Bắc, Nguyễn Thi xin trở lại miền Nam. Tháng 5-1962, ông vào chiến trường và hoạt động tại Nam Bộ. Ông có mặt ở nhiều địa bàn như Mỹ Tho, Bến Tre, Đồng Tháp, Long An, An Giang và Củ Chi.

Sau Chiến thắng Ấp Bắc tháng 1-1963, Nguyễn Thi tìm về Mỹ Tho để tận mắt tìm hiểu chiến trường. Những gì chứng kiến đã trở thành chất liệu cho các tác phẩm như Sen trong đồng, Ở xã Trung Nghĩa.

Ông không chỉ ghi chép về trận đánh. Nguyễn Thi quan sát rất kỹ cuộc sống của người dân: phong tục, tiếng nói, cảnh vật, tính cách và những thay đổi của con người trong chiến tranh. Những cuốn sổ tay của ông trở thành kho tư liệu quý về đời sống Nam Bộ thời chiến.

Đặc biệt, Nguyễn Thi từng gặp người nữ du kích Nguyễn Thị Út, sau này trở thành nguyên mẫu của tác phẩm Người mẹ cầm súng. Tác phẩm đã đưa hình ảnh người phụ nữ Nam Bộ trở thành một biểu tượng văn học của thời chống Mỹ.

Nhưng Nguyễn Thi không đứng ngoài cuộc chiến. Trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, ông xung phong đi cùng đơn vị tham gia chiến đấu ở Sài Gòn. Ngày 9-5-1968, ông hy sinh trên đường Minh Phụng khi đang trực tiếp chiến đấu.

Ông ra đi ở tuổi 40, để lại nhiều bản thảo còn dang dở.

Bài học: Người cầm bút chân chính không chỉ ghi lại lịch sử mà có thể trực tiếp sống, chiến đấu và hy sinh trong chính lịch sử mà mình viết.