Nhạc sĩ Doãn Nho
Từ cậu bé làng Cót đến Ngày Độc lập lịch sử
Nhạc sĩ Doãn Nho sinh năm 1933 tại làng Cót – một vùng đất khoa bảng lừng lẫy của Thăng Long xưa. Lớn lên trong một gia đình khấm khá và giàu truyền thống cách mạng, ông sớm được anh trai Doãn Quốc Sỹ truyền cảm hứng âm nhạc phương Tây qua chiếc đàn piano và sau đó theo học violon với thầy Nguyễn Dư.
Năm 1945, khi mới 11 tuổi, giữa không khí sục sôi của đất Hà thành, Doãn Nho đã tham gia làm liên lạc và canh gác cho cán bộ Việt Minh. Với trí thông minh sớm bộc lộ, ông từng nhanh trí lấy chiếu che khẩu súng ngay tại ban thờ để ngụy trang trước lính Nhật. Ký ức thiêng liêng nhất của ông chính là sáng ngày 2/9/1945, khi cậu bé Doãn Nho trong đội hình thiếu nhi cứu quốc vừa đánh trống ếch vừa hát vang tiến về quảng trường Ba Đình, tận mắt chứng kiến cờ đỏ sao vàng tung bay và nghe bản Tuyên ngôn Độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
"Vào sinh ra tử" và cái nôi Quân đội
Nhập ngũ năm 1950 khi mới 17 tuổi, Doãn Nho bắt đầu sự nghiệp với vai trò quản ca. Ông luôn trân trọng sự dìu dắt của những người thầy lớn như nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát và Đỗ Nhuận. Năm 1954, ở tuổi 21, ông trực tiếp phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ tại tuyến 2 (ATK Định Hóa, Thái Nguyên) – nơi đón những đoàn quân "hùng xóm, dũng làng" lên đường và thắng trận trở về.
Quân đội không chỉ là trường học lớn mà còn là nơi tạo điều kiện cho ông tu nghiệp tại Liên Xô, trở thành một nghệ sĩ - chiến sĩ thực thụ. Với ông, mỗi sáng tác về người lính là một cách để "trả ơn" màu áo xanh bộ đội Cụ Hồ đã tôi luyện nên bản lĩnh và tài năng của mình.
"Tiến bước dưới quân kỳ" – Bản hùng ca từ những giọt nước mắt
Trong sự nghiệp đồ sộ của mình, ca khúc “Tiến bước dưới quân kỳ” (1958) được coi là tác phẩm để đời. Nhạc sĩ kể lại, cảm xúc sáng tác đến khi ông đứng dưới chân đồi A1 tại Điện Biên. Nhìn những bậc đá lên nghĩa trang, ông đã khóc khi nghĩ về biết bao đồng đội tuổi đôi mươi đã ngã xuống, nằm lại trong lòng đất để đổi lấy chiến thắng.
"Bước từng bậc/ Nhớ từng người/ Lòng đau đớn/ Uất ức/ Căm hờn/ Thù này phải trả/ Đồng chí ta ơi" – Những lời ca đầy ám ảnh ấy đã khơi nguồn cho giai điệu hào sảng: "Vừng đông đang hừng sáng, núi non xanh ngàn trùng xa... lấp lánh sao bay trên quân kỳ".
Bài hát không chỉ là quân ca mà còn là biểu tượng cho sự tiếp nối giữa thế hệ cựu binh dày dạn và lớp tân binh trẻ tuổi. Ngoài ra, ông còn để lại những dấu ấn đậm nét qua các tác phẩm: Năm anh em trên một chiếc xe tăng, Người con gái sông La, Chiếc khăn Piêu... cùng các công trình khí nhạc lớn đoạt Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước.
Tuổi 93 và niềm tin vào "Kỷ nguyên vươn mình"
Hiện nay, ở tuổi 93, Đại tá Doãn Nho vẫn giữ được sự mẫn tiệp, hào sảng và trí nhớ tuyệt vời. Ông vẫn miệt mài sáng tác, nhưng dành nhiều tình cảm cho lứa tuổi thiếu nhi qua những ca khúc như “Mẹ và cô”.
Dù thính giác đã suy giảm, nhưng trái tim người nhạc sĩ già vẫn đập nhịp nhàng với dòng chảy âm nhạc đương đại. Ông bày tỏ niềm tin tuyệt đối vào thế hệ trẻ – những người đang viết tiếp lịch sử bằng ngôn ngữ của Pop, Rock, Rap nhưng vẫn giữ được hồn cốt dân tộc.
"Thế hệ trẻ phải giữ gìn và phát huy truyền thống đó, xứng đáng với sự hy sinh của đồng đội, của bao thế hệ đã ngã xuống" – Đó là lời nhắn nhủ đầy tâm huyết của người nghệ sĩ đã dành trọn cuộc đời phụng sự Tổ quốc và âm nhạc cách mạng.
Các tác phẩm tiêu biểu:
· Giải thưởng Hồ Chí Minh (2017): Trẩy hội Đền Hùng, Hoa Lư-Thăng Long-Bài ca dời đô, Khúc tưởng niệm, Chiến thắng.
· Giải thưởng Nhà nước: Tiến bước dưới quân kỳ, Năm anh em trên một chiếc xe tăng, Người con gái sông La, Chiếc khăn Piêu, hợp xướng Sóng cửa Tùng.
