Nhạc sĩ Văn Cao: Từ Sát thủ của Đội Danh dự đến Cha đẻ Quốc ca Việt Nam (1923 - 1995)
Nhạc sĩ Văn Cao (quê gốc ở Nam Định, sinh tại Hải Phòng) là một thiên tài nghệ thuật hiếm có của Việt Nam thế kỷ 20, vĩ đại trên cả ba lĩnh vực: âm nhạc, thi ca và hội họa. Hàng triệu người Việt Nam biết đến ông với tư cách là tác giả của bản hùng ca bất hủ Tiến quân ca – Quốc ca của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, sáng tác khi ông mới 21 tuổi. Thế nhưng, có một mặt trái vô cùng bi tráng và khốc liệt trong cuộc đời của vị nghệ sĩ hào hoa này mà ít người biết đến: ông từng là một chiến sĩ tình báo, một sát thủ khét tiếng của Đội Danh dự Việt Minh.
Trước Cách mạng tháng Tám 1945, tình hình tại Hà Nội và Hải Phòng vô cùng phức tạp với mạng lưới mật thám Nhật, Pháp và những kẻ phản quốc tay sai. Để bảo vệ các cơ sở cách mạng, Đội Danh dự Việt Minh được thành lập chuyên thực hiện các vụ ám sát "trừ gian". Văn Cao, với vẻ ngoài lãng tử, nghệ sĩ và đôi tay đánh đàn tài hoa, đã tình nguyện tham gia đội quân bí mật này. Chính đôi bàn tay viết nên những nốt nhạc làm rung động lòng người ấy đã trực tiếp rút súng, thực hiện thành công nhiều vụ ám sát những tên tay sai nguy hiểm nhất trên đường phố Hà Nội và Hải Phòng, tiêu biểu là vụ ám sát tên trùm tay sai Đỗ Lai.
Sự nghiệp của Văn Cao là một sự hòa quyện kỳ lạ đến mức vĩ đại giữa chất lãng mạn tột cùng và tinh thần cách mạng sắt máu. Sau Cách mạng, ông gác lại khẩu súng, dùng cây bút làm vũ khí và tiếp tục cho ra đời những bản trường ca chấn động như Trường ca Sông Lô, Làng tôi, Tiến về Hà Nội. Ông là minh chứng cho một thế hệ trí thức, nghệ sĩ Việt Nam: sẵn sàng làm một dũng sĩ xả thân trong bóng tối để giành độc lập, và lại trở về làm một thiên tài nghệ thuật đắp xây tâm hồn cho cả một dân tộc.
