"Nhằm thẳng quân thù, Bắn" Anh hùng NGUYỄN VIẾT XUÂN (1933 - 1964) và MỆNH LỆNH THÉP TRÊN MÂM PHÁO NHUỐM MÁU

Trong lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, có những câu nói chỉ vang lên trong vài giây giữa tiếng bom đạn nhưng lại sống mãi qua nhiều thế hệ. “Nhằm thẳng quân thù, bắn!” là một câu nói như thế. Nó gắn với tên tuổi Nguyễn Viết Xuân – người chính trị viên đại đội pháo cao xạ đã trở thành biểu tượng của tinh thần chiến đấu kiên cường trong những năm miền Bắc phải đối mặt với cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ. Nhưng đằng sau khẩu lệnh ngắn gọn ấy không chỉ là một khoảnh khắc hào hùng trên trận địa, mà còn là cả một cuộc đời được tôi luyện từ nghèo khó, chiến tranh và những năm tháng quân ngũ.

Nguyễn Viết Xuân sinh năm 1934 tại làng Ngũ Kiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc, trong một gia đình nông dân nghèo. Tuổi thơ của ông không có điều kiện học hành đầy đủ như những đứa trẻ trong một cuộc sống bình yên. Từ năm lên 7 tuổi, ông đã phải đi giúp việc trong khoảng mười năm để kiếm sống. Những năm tháng ấy sớm rèn cho Nguyễn Viết Xuân một nghị lực đặc biệt. Khi vừa tròn 18 tuổi, ông tìm đường từ vùng tạm chiếm ra vùng tự do và xin gia nhập quân đội vào tháng 11 năm 1952. Từ một chiến sĩ trinh sát, ông từng bước trưởng thành qua các vị trí tiểu đội trưởng trinh sát, trung đội trưởng pháo cao xạ rồi chính trị viên đại đội.

Nguyễn Viết Xuân cũng là một trong những người lính đã trực tiếp trải qua Chiến dịch Điện Biên Phủ. Những năm tháng chiến đấu ở Điện Biên đã giúp ông trưởng thành cả về bản lĩnh quân sự lẫn ý chí của một người cán bộ. Sau Hiệp định Genève năm 1954, cuộc chiến chưa thực sự chấm dứt đối với những người lính cách mạng. Đất nước bước vào một giai đoạn mới, miền Bắc vừa xây dựng cuộc sống mới vừa trở thành hậu phương lớn cho cuộc đấu tranh thống nhất đất nước. Khi Mỹ mở rộng chiến tranh và tiến hành đánh phá miền Bắc, những người lính phòng không như Nguyễn Viết Xuân lại bước vào một chiến trường mới – chiến trường trên bầu trời.

Năm 1964, chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ bắt đầu mở rộng ra miền Bắc. Các trận địa phòng không trở thành những điểm nóng. Máy bay địch có ưu thế về tốc độ, độ cao và hỏa lực; còn những người lính pháo cao xạ phải chiến đấu trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, luôn phải đối mặt với bom, tên lửa và đạn pháo. Đối với họ, mỗi lần còi báo động vang lên là một lần cuộc sống được đặt vào tình trạng khẩn cấp. Nguyễn Viết Xuân khi ấy là Chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14, Trung đoàn 64, trực tiếp cùng cán bộ, chiến sĩ tổ chức chiến đấu và động viên tinh thần đơn vị.

Ngày 18 tháng 11 năm 1964 trở thành dấu mốc gắn liền với tên tuổi Nguyễn Viết Xuân. Tại khu vực Chalo, miền Tây Quảng Bình, máy bay Mỹ tổ chức đánh phá ác liệt. Một tốp ba chiếc F-100 bất ngờ lao vào trận địa của đại đội. Khẩu đội 3 lập tức nổ súng đón đánh chiếc máy bay đi đầu. Địch đổi hướng và tập trung hỏa lực vào trận địa. Trong cuộc đối đầu dữ dội ấy, một máy bay địch bị bắn cháy, nhưng một chiếc khác tiếp tục phóng tên lửa vào khẩu đội.

Trong thời khắc cực kỳ nguy hiểm đó, Nguyễn Viết Xuân đã lao ra khỏi công sự, tiến đến bên khẩu đội 3. Hành động ấy đồng nghĩa với việc ông tự đặt mình vào nơi nguy hiểm nhất. Và giữa tiếng bom đạn, ông dõng dạc hô: “Nhằm thẳng quân thù, bắn!” Tiếng hô ấy trở thành mệnh lệnh chiến đấu, đồng thời trở thành nguồn động viên tinh thần mạnh mẽ đối với những người lính đang chiến đấu bên cạnh ông. Nó thể hiện một tinh thần rất rõ ràng: trong tình huống khốc liệt nhất, người chiến sĩ vẫn phải giữ vững vị trí, bình tĩnh chiến đấu và không khuất phục trước sức mạnh của bom đạn.

Nguyễn Viết Xuân bị thương nặng trong trận chiến và sau đó hy sinh. Ông mới 30 tuổi. Một cuộc đời tưởng như còn rất dài đã kết thúc trên một trận địa phòng không, nhưng câu nói của ông thì không dừng lại ở ngày hôm đó. “Nhằm thẳng quân thù, bắn!” nhanh chóng trở thành khẩu hiệu được nhắc lại trong các đơn vị phòng không, không quân và trên nhiều chiến trường. Nó trở thành một biểu tượng về ý chí chiến đấu của người lính Việt Nam trong những năm tháng chống Mỹ.

Điều khiến câu chuyện Nguyễn Viết Xuân có sức sống lâu dài không chỉ nằm ở câu nói nổi tiếng. Nếu chỉ nhớ một khẩu lệnh mà quên mất con người phía sau thì chưa đủ. Phía sau năm chữ ấy là một người con của Vĩnh Phúc từng trải qua tuổi thơ nghèo khó, một người lính trưởng thành từ những năm tháng chiến đấu, từng có mặt tại Điện Biên Phủ và cuối cùng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ bảo vệ bầu trời miền Bắc. Câu nói ấy có sức nặng bởi nó được phát ra từ chính một người đang đứng giữa hiểm nguy chứ không phải từ một vị trí an toàn.

Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Viết Xuân vẫn được nhắc đến như một biểu tượng của tuổi trẻ Việt Nam trong chiến tranh. Hình ảnh ông cũng từng được đưa lên tem bưu chính, ghi nhận như một trong những người anh hùng trẻ tuổi tiêu biểu của thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

Nguyễn Viết Xuân – “Nhằm thẳng quân thù, bắn!” không chỉ là câu chuyện về một khẩu lệnh. Đó là câu chuyện về một người lính đã biến lòng dũng cảm thành hành động, biến những giây phút cuối cùng của cuộc đời thành nguồn động viên cho đồng đội và để lại một câu nói trở thành ký ức của cả một thế hệ.