NHẰM THẲNG QUÂN THÙ MÀ BẮN

Người lính quê Hưng Yên

Nguyễn Viết Xuân sinh năm 1934 tại xã Ngũ Lão, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. Ông xuất thân trong một gia đình lao động và sớm phải trải qua nhiều khó khăn của đất nước. Năm 1947, khi mới 13 tuổi, Nguyễn Viết Xuân tham gia làm liên lạc cho lực lượng cách mạng. Những năm tháng đầu đời gắn với công việc liên lạc đã giúp ông trưởng thành trong môi trường chiến tranh và hình thành ý thức trách nhiệm từ rất sớm.

Năm 1952, Nguyễn Viết Xuân nhập ngũ. Ông tham gia chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và sau đó tiếp tục phục vụ trong quân đội. Sau Hiệp định Genève năm 1954, đất nước tạm thời chia làm hai miền. Nguyễn Viết Xuân tiếp tục công tác trong quân đội và được điều vào chiến trường miền Nam trong thời kỳ chống Mỹ.

Những năm chiến tranh chống Mỹ, các đơn vị phòng không phải thường xuyên cơ động để bảo vệ lực lượng và địa bàn. Máy bay đối phương có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Người lính phòng không phải luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu, chịu đựng điều kiện thời tiết khắc nghiệt và những đợt đánh phá liên tục. Nguyễn Viết Xuân trở thành một cán bộ có kinh nghiệm trong lực lượng phòng không và trực tiếp tham gia chiến đấu.

Trận chiến trên đất Quảng Bình

Năm 1964, Nguyễn Viết Xuân là Chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14, Trung đoàn 208, thuộc Quân chủng Phòng không – Không quân. Đơn vị của ông chiến đấu tại khu vực Quảng Bình, nơi thường xuyên phải đối mặt với các cuộc tập kích đường không của máy bay Mỹ.

Ngày 18 tháng 11 năm 1964, máy bay Mỹ tổ chức đánh phá khu vực đơn vị đóng quân. Các chiến sĩ phòng không nhanh chóng vào vị trí chiến đấu. Nhiệm vụ của họ là phát hiện, theo dõi và sử dụng hỏa lực đánh trả máy bay đối phương, đồng thời bảo vệ trận địa và lực lượng phía dưới.

Trong lúc chiến đấu, Nguyễn Viết Xuân bị thương rất nặng. Ông vẫn tiếp tục động viên chiến sĩ giữ vững trận địa. Hình ảnh người cán bộ bị thương nhưng vẫn đứng trên trận địa trở thành nguồn động viên mạnh mẽ đối với các chiến sĩ đang chiến đấu. Ông không chỉ thực hiện nhiệm vụ của một người chỉ huy mà còn giữ vai trò động viên tinh thần trong thời điểm căng thẳng nhất.

“Nhằm thẳng quân thù mà bắn”

Trong trận chiến, Nguyễn Viết Xuân đã hô động viên bộ đội: “Nhằm thẳng quân thù mà bắn!”. Câu nói ấy sau này trở thành một trong những khẩu hiệu nổi tiếng của lực lượng phòng không Việt Nam. Nó thể hiện yêu cầu rất cụ thể của người chiến sĩ trong trận đánh: giữ vững vị trí, bình tĩnh xác định mục tiêu và sử dụng hỏa lực chính xác.

Điều đáng chú ý là câu nói không phải một khẩu hiệu được tạo ra sau chiến tranh. Nó xuất phát từ một tình huống chiến đấu thực tế, khi người cán bộ đang bị thương vẫn cố gắng truyền đạt mệnh lệnh và tinh thần cho đồng đội. Trong chiến tranh, những lời nói ngắn gọn như vậy có thể có tác động rất lớn đến tinh thần của cả đơn vị.

Nguyễn Viết Xuân tiếp tục chỉ huy và động viên bộ đội cho đến khi tình trạng thương tích quá nặng. Ông hy sinh ngày 18 tháng 11 năm 1964. Khi ấy ông mới 30 tuổi. Sự hy sinh của ông trở thành biểu tượng cho tinh thần kiên cường của người chiến sĩ phòng không trong những năm đầu cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân đối với miền Bắc.

Một người chỉ huy ở giữa trận địa

Điều làm câu chuyện Nguyễn Viết Xuân đặc biệt không chỉ nằm ở câu nói nổi tiếng. Ông là một cán bộ chính trị trực tiếp ở trận địa và có trách nhiệm duy trì tinh thần chiến đấu của đơn vị. Trong điều kiện bom đạn, khi một người chỉ huy bị thương, việc giữ được bình tĩnh và tiếp tục động viên bộ đội có ý nghĩa rất lớn.

Người chiến sĩ phòng không phải đối mặt với một đối thủ có ưu thế lớn về máy bay, phương tiện kỹ thuật và hỏa lực. Vì vậy, tinh thần và khả năng tổ chức của con người đóng vai trò đặc biệt. Mỗi trận đánh đòi hỏi sự phối hợp giữa các chiến sĩ quan sát, pháo thủ, chỉ huy và lực lượng bảo đảm.

Nguyễn Viết Xuân đã trở thành biểu tượng của chính tinh thần ấy. Ông không chỉ chiến đấu bằng khẩu súng mà còn bằng khả năng động viên những người xung quanh. Một người chỉ huy trong chiến tranh phải vừa biết chiến đấu, vừa biết truyền niềm tin cho đồng đội trong những thời khắc khó khăn.

Câu nói vượt qua thời gian

Sau khi Nguyễn Viết Xuân hy sinh, câu nói “Nhằm thẳng quân thù mà bắn” được phổ biến rộng rãi trong lực lượng vũ trang và trở thành biểu tượng của tinh thần chiến đấu. Hình ảnh của ông được nhắc đến trong nhiều tài liệu, bài viết và tác phẩm văn học nghệ thuật về cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Câu nói ấy cũng được nhiều thế hệ sau này hiểu theo nghĩa rộng hơn. “Nhằm thẳng” có thể được nhìn như biểu tượng của sự tập trung vào mục tiêu, không dao động trước khó khăn. Trong cuộc sống hiện đại, người trẻ cần xác định rõ mục tiêu của mình, kiên trì với nhiệm vụ và không để những trở ngại nhất thời làm mất phương hướng.

Tất nhiên, không thể tách câu nói khỏi hoàn cảnh chiến tranh mà nó ra đời. Khi đặt trong bối cảnh lịch sử, đó là lời động viên chiến đấu chống lại lực lượng đang tiến hành đánh phá. Khi đưa vào giáo dục hiện nay, giá trị có thể rút ra là tinh thần kiên định và trách nhiệm với nhiệm vụ.

Người anh hùng của lực lượng phòng không

Nguyễn Viết Xuân được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học và công trình ở Việt Nam. Hình ảnh người cán bộ bị thương nhưng vẫn động viên đồng đội đã trở thành một phần của lịch sử lực lượng phòng không.

Cuộc đời ông chỉ kéo dài 30 năm nhưng có thể chia thành những chặng rất rõ: tuổi thiếu niên làm liên lạc, những năm quân ngũ trong kháng chiến chống Pháp, thời gian xây dựng lực lượng sau năm 1954 và cuối cùng là những năm tháng chiến đấu chống Mỹ. Mỗi giai đoạn đều gắn với một hoàn cảnh lịch sử khác nhau nhưng đều thể hiện tinh thần trách nhiệm của một người lính.

Nguyễn Viết Xuân để lại không chỉ một câu nói nổi tiếng mà còn một câu chuyện về người chỉ huy biết đứng bên cạnh đồng đội trong thời khắc nguy hiểm nhất. Từ một cậu bé làm liên lạc năm 13 tuổi đến người cán bộ phòng không hy sinh ở tuổi 30, cuộc đời ông là một lát cắt tiêu biểu về tuổi trẻ Việt Nam trong chiến tranh