“Nhằm thẳng quân thù mà bắn!” – khí phách người chính trị viên trên trận địa Cha Lo
Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Viết Xuân (1934–1964) quê ở xã Ngũ Kiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc. Xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo, tuổi thơ của ông trải qua nhiều cơ cực. Tháng 11-1952, khi vừa 18 tuổi, Nguyễn Viết Xuân gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ một chiến sĩ trinh sát, ông lần lượt đảm nhiệm các cương vị tiểu đội trưởng trinh sát, trung đội trưởng pháo cao xạ rồi chính trị viên đại đội. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, ông cùng đồng đội chiến đấu, góp phần vào thắng lợi chung của chiến dịch.
Cha Lo – trận địa giữa tuyến lửa
Năm 1964, khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại bằng không quân ra miền Bắc, khu vực Cha Lo, phía tây Quảng Bình trở thành một địa bàn có vị trí quan trọng trên tuyến chi viện chiến lược. Đầu tháng 11-1964, đơn vị pháo cao xạ của Nguyễn Viết Xuân được điều động thực hiện nhiệm vụ tại khu vực này. Ông là chính trị viên, đồng thời là một cán bộ luôn trực tiếp bám trận địa, động viên bộ đội giữ vững quyết tâm chiến đấu.
Ngày 18-11-1964, máy bay Mỹ tổ chức một cuộc đánh phá ác liệt vào khu vực phía tây Quảng Bình. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, hàng trăm lượt máy bay được huy động, trong đó có những chiếc F-100, loại máy bay phản lực hiện đại lúc bấy giờ. Đối với bộ đội cao xạ, đây là một thử thách lớn bởi trận địa phải đối mặt với hỏa lực và tốc độ tiến công rất mạnh của không quân Mỹ.
Trong đợt tiến công, một tốp ba máy bay F-100 lao vào trận địa Đại đội 3. Khẩu đội 3 nổ súng đánh trả, buộc máy bay địch phải thay đổi hướng và tập trung hỏa lực vào trận địa. Một máy bay bị trúng đạn bốc cháy. Tuy nhiên, máy bay khác tiếp tục phóng tên lửa về phía khẩu đội. Giữa thời điểm nguy hiểm ấy, Nguyễn Viết Xuân rời khỏi công sự, tiến đến bên khẩu đội và hô vang: “Nhằm thẳng quân thù, bắn!”
Câu nói ngắn gọn ấy nhanh chóng trở thành khẩu hiệu chiến đấu, thể hiện tinh thần chủ động tiến công, không hoảng sợ trước vũ khí hiện đại của đối phương. Báo Quân đội nhân dân sau này đánh giá lời hô của Nguyễn Viết Xuân đã vang lên trên nhiều trận địa, góp phần cổ vũ bộ đội phòng không vượt qua tâm lý lo ngại trước ưu thế kỹ thuật của không quân Mỹ.
Bị thương vẫn không rời trận địa
Trận đánh chưa kết thúc thì máy bay Mỹ tiếp tục oanh kích. Nguyễn Viết Xuân bị thương rất nặng, chân phải bị bom đánh nát. Trong hoàn cảnh ấy, ông vẫn giữ bình tĩnh, yêu cầu y tá xử lý phần chân bị thương để không ảnh hưởng đến việc chiến đấu của đơn vị.
Điều đáng chú ý là Nguyễn Viết Xuân không chỉ chịu đựng đau đớn mà còn tiếp tục theo dõi diễn biến trận đánh, động viên và biểu dương những chiến sĩ chiến đấu tốt. Khi nhận thấy tình trạng của mình khó qua khỏi, ông chủ động bàn giao công việc, phân công người thay mình chỉ huy, căn dặn việc chăm sóc thương binh và những công việc của chi bộ, đoàn thể trong đơn vị.
Đó là biểu hiện rõ nét của phẩm chất người cán bộ quân đội: ngay trong thời khắc cận kề hy sinh vẫn đặt nhiệm vụ và đồng đội lên trên nỗi đau của bản thân.
Sau trận đánh, Nguyễn Viết Xuân đã hy sinh. Ông mới 30 tuổi. Tư liệu của Quân đội nhân dân xác định ông là chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ, Sư đoàn 325, Quân khu 4. Năm 1967, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Từ một câu nói trở thành biểu tượng
Điều làm nên sức sống đặc biệt của câu chuyện Nguyễn Viết Xuân không chỉ nằm ở trận đánh ngày 18-11-1964. Đó còn là tác động tinh thần mà ông để lại cho cả một thế hệ chiến sĩ.
Ngay sau trận đánh, chiến công của Đại đội 3 được Báo Quân đội nhân dân đưa tin. Những bài viết về Nguyễn Viết Xuân sau đó đã góp phần lan tỏa hình ảnh người chính trị viên kiên cường. Lời hô “Nhằm thẳng quân thù mà bắn!” trở thành khẩu hiệu cổ vũ trên các trận địa phòng không, góp phần khơi dậy quyết tâm đánh máy bay Mỹ của cán bộ, chiến sĩ.
Xét dưới góc độ lịch sử quân sự, giá trị của câu chuyện không chỉ nằm ở lòng dũng cảm cá nhân. Nguyễn Viết Xuân đã thể hiện vai trò của công tác chính trị trên trận địa: khi chiến đấu diễn ra căng thẳng, người cán bộ phải giữ vững tinh thần bộ đội, biến ý chí thành hành động cụ thể và tạo sự thống nhất trong toàn đơn vị.
Dấu ấn của người Anh hùng
Cuộc đời chiến đấu của Nguyễn Viết Xuân trải qua hai cuộc chiến tranh. Từ Điện Biên Phủ năm 1954 đến trận đánh máy bay Mỹ tại Cha Lo ngày 18-11-1964, ông luôn gắn mình với những nhiệm vụ khó khăn và trực tiếp ở những nơi nguy hiểm.
Nếu Chiến dịch Điện Biên Phủ là dấu mốc khẳng định sự trưởng thành của người chiến sĩ Nguyễn Viết Xuân, thì trận Cha Lo năm 1964 đã đưa tên tuổi ông trở thành một biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Câu chuyện thời hoa lửa của Nguyễn Viết Xuân vì thế không chỉ kể về một người lính đã hy sinh trên trận địa. Đó là câu chuyện về bản lĩnh của người cán bộ trước hiểm nguy, tinh thần trách nhiệm với đồng đội và ý chí không khuất phục trước sức mạnh vật chất của đối phương.
Hơn sáu thập niên đã trôi qua, nhưng tiếng hô “Nhằm thẳng quân thù mà bắn!” vẫn được nhắc đến như một trong những câu nói tiêu biểu của thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Nó cô đọng tinh thần của một thế hệ: đã nhận nhiệm vụ thì kiên quyết hoàn thành, đã đứng trên trận địa thì không lùi bước trước hiểm nguy.
Nguyễn Viết Xuân đã ngã xuống ở tuổi 30, nhưng hình ảnh người chính trị viên bị thương vẫn hướng về trận địa đã trở thành một phần ký ức lịch sử của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đó chính là giá trị bền vững của một “câu chuyện thời hoa lửa” – nơi sự hy sinh của một con người trở thành nguồn động viên tinh thần cho nhiều thế hệ tiếp nối.
