“Nhân chứng đặc biệt” về một anh hùng huyền thoại

Trải qua 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, nhà thờ họ Thân ở làng Dương Xuân Hạ nhiều lần bị quân địch giội pháo sập nát và đến nay đã 5 lần tu sửa. Thế nhưng cây thị cổ thụ vẫn sừng sững hiên ngang như một “chiến sĩ quả cảm”, dù thân cây chịu nhiều vết thương do bom đạn gây ra. Trong đó, sự nghiệp cách mạng của Đại tá Thân Trọng Một, được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND đã có nhiều năm tháng “gắn” với cây thị cổ thụ này.

Anh hùng Thân Trọng Một, tên thật là Thoan, sinh ra và lớn lên trong gia đình nông dân nghèo, có 6 người con. Năm chưa tròn tuổi 20, Thoan đã tham gia vệ quốc quân, thuộc Trung đoàn 101. Năm 1946, Huế vỡ mặt trận, Thoan bị thương tách khỏi đoàn quân vào Bình Điền, được cơ sở cưu mang.

Sau khi vết thương lành hẳn, Thoan về quê nhà tìm bạn bè cùng chí hướng tập hợp lại thành một đơn vị du kích đánh giặc. Thoan là người đầu tiên nên lấy biệt danh là “Một”, những người kế tiếp tham gia vào lực lượng du kích có số thứ tự “Hai”, “Ba”, “Bốn”... Cũng từ đây, tên tuổi của Thân Trọng Một khiến kẻ địch phải khiếp sợ khi anh tổ chức nhiều trận đánh địch dũng cảm, kiên cường.

Từ một người lính áo vải với vũ khí thô sơ, Thân Trọng Một chỉ đạo các chiến sĩ trong đội đào hố, ngụy trang dưới đống lá khô, khi lính giặc đi đến thì xuất kích bằng gậy, giáo mác khiến địch không kịp trở tay. “Có lần vào mùa mưa, do đồng bằng không còn chỗ trú chân nên bộ đội rút lên rừng ẩn nấp và mỗi người chỉ có độc nhất một bộ quần áo.

Lính tráng thiếu cái mặc khiến anh Một rất trăn trở. Hay tin lính đồn An Lỗ nhận được quân trang, anh Một không ngần ngại cùng đồng đội bí mật đột kích chiếm đồn, bắt lính xếp hàng dài giữa sân rồi lệnh “Tất cả cởi hết quần áo ra”. Nghe tiếng anh Một, lính ngụy răm rắp làm theo mà không biết chuyện gì đang xảy ra...”, ông Long kể.

Sau trận đánh ác liệt vào tháng 12-1950, Thân Trọng Một bị thương và sa vào tay giặc. Biết tiếng tăm và tài năng quân sự “có một không hai” của ông nên quân địch không giết mà tìm cách mua chuộc và nhờ ông huấn luyện cho một đội quân gan dạ, tinh nhuệ như “lính của Thân Trọng Một”. Tuy nhiên, ông càng huấn luyện thì quân lính của địch lại bị thương, tử vong rất nhiều khiến địch sợ hãi vô cùng.

Về sau, khi trốn thoát về chiến khu, ông được phân công làm Phó Tham mưu trưởng Phân khu Trị Thiên. Trong chiến dịch Mậu Thân năm 1968, ông chỉ huy trưởng đoàn Năm được phân công cánh Nam sông Hương đánh vào nội thành Huế.

Nhận thấy Trung đoàn xe tăng Tam Thai của địch có hỏa lực rất mạnh, ông yêu cầu chỉ huy cho tiêu diệt cứ điểm này với quyết tâm “Dù phải hy sinh một phần ba lính đặc công của đoàn Năm cũng phải diệt cho được trung đoàn xe tăng”. Nhờ sự tính toán kỹ lưỡng, khéo léo nên trung đoàn xe tăng địch đã bị tiêu diệt hoàn toàn, làm bàn đạp cho các cuộc tấn công địch kế tiếp.
Với tài lãnh đạo, cầm quân đánh trận giỏi, Thân Trọng Một rất được bộ đội và nhân dân tin tưởng, ái mộ. Ông sẵn sàng “nhường cơm, xẻ áo” cho cấp dưới khi gặp cảnh đói, rét. Đi đâu nghe bảo “lính ông Một” là nhân dân hết sức giúp đỡ, đùm bọc. Ông còn được đánh giá là một cán bộ chỉ huy quân sự tài ba, đặc biệt là việc tổ chức đường lối chiến tranh nhân dân ở chiến trường Bình Trị -Thiên. Ngoài các phần thưởng Huân, Huy chương cao quý, tên ông còn được đặt cho một con đường ở Nội thành Huế.

Nhớ lại người anh hùng làm vang danh dòng họ, ông Long bồi hồi kể tiếp rằng, cạnh cây thị cổ thụ có một cái khe tựa giao thông hào và trong chiến dịch Mậu Thân, Thân Trọng Một chọn làm nơi tập trung lực lượng, họp bàn phương án tác chiến. Phát hiện ra điểm bí mật này, quân địch cho máy bay càn lướt, ném bom dữ dội hòng tiêu hủy tất cả.

“Địch ném 3 quả bom napan xuống khu vườn thiêu rụi toàn bộ cây cối. Lúc đó, cây thị cổ thụ bị bom đạn phạt sạch cành lá. Nhà thờ họ Thân cũng bị bom đạn giội nát không nhận ra đâu là nền móng. Bọn giặc càn vào làng bắt cha mẹ anh Một tra tấn đến chết”, ông Long xúc động kể và chỉ cho chúng tôi thấy những vết thương lồi lõm trên thân cây thị do bom đạn năm xưa để lại…