Nhân chứng hiếm kể chuyện Cách mạng Tháng Tám và Tuyên ngôn Độc lập

TP - Hai bậc lão thành Cách mạng Lê Đức Vân và Nguyễn Tiến Hà hiện là Trưởng và Phó Ban liên lạc Đoàn thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu. Tham gia Cách mạng khi chưa đến tuổi đôi mươi, và nay cùng ở tuổi 95, nhưng ký ức về Cách mạng Tháng Tám và lễ Tuyên ngôn Độc lập vẫn vẹn nguyên trong ký ức của hai nhân chứng hiếm này.

Sau thắng lợi trên, ngay tối 17/8, Thành ủy Hà Nội và Ủy ban Quân sự Cách mạng Hà Nội đã tiến hành họp gấp để quyết định khởi nghĩa giành chính quyền. Ông Lê Đức Vân được dự họp với tư cách là người đại diện của Đội TNCQ thành Hoàng Diệu. Cuộc họp hôm đó kéo dài từ 23 giờ ngày 17/8 đến 4 giờ ngày 18/8 để quyết định sẽ Tổng khởi nghĩa vào ngày 19/8. Trong ngày Tổng khởi nghĩa, lực lượng của ta chia thành hai mũi chiếm trại Bảo An binh và Bắc Bộ phủ.

Tại Bắc Bộ phủ, lực lượng bảo vệ ở đây nhanh chóng hạ vũ khí đầu hàng. Còn tại trại Bảo An binh, dù không chống đối nhưng lực lượng bảo an cũng không chịu mở cửa. Trong khi đó, bên ngoài trại Bảo An binh có 4 xe tăng của Nhật canh ở 4 góc và chĩa súng về phía ta. Trước tình huống này, đại diện lực lượng cách mạng đã gặp tư lệnh quân Nhật ở Hà Nội để trao đổi, và sau đó xe tăng địch rút lui để quân ta vào chiếm trại Bảo An binh. Cuối chiều ngày 19/8, toàn bộ cơ quan đầu não của chính phủ bù nhìn đã bị lực lượng Cách mạng chiếm giữ.

Ông Lê Đức Vân cho biết thêm, sau Cách mạng Tháng Tám, trước ngày 2/9/1945 ít hôm, ông có dịp đi cùng một đoàn vào yết kiến Hồ Chủ tịch. Khi gặp, ông chỉ biết đó là một vị lãnh đạo, mà không thể biết đó là Bác Hồ. Đến ngày 2/9, ông nhận trọng trách chỉ huy lực lượng bảo vệ vòng ngoài tại khu vực ngoại thành, nên không thể tham dự lễ Tuyên ngôn Độc lập.

Lắng đọng giờ phút Tuyên ngôn Độc lập

Có dịp hỏi chuyện ông Nguyễn Tiến Hà, tôi mới biết ông là em trai ông Tạ Quang Chiến (tên thật là Nguyễn Hữu Văn - PV), một thành viên trong Đội cận vệ bảo vệ Bác Hồ năm xưa. Ông Hà cho biết, trước ngày 2/9/1945, Đội TNCQ thành Hoàng Diệu cùng một số tổ chức khác nhận nhiệm vụ thông báo, vận động nhân dân tham dự lễ Tuyên ngôn Độc lập. Ngày đó, đi đến đâu các thành viên Đội TNCQ thành Hoàng Diệu cũng thấy mọi người hồ hởi đón nhận tin vui này và mong mỏi đến ngày đó để chứng kiến giờ phút trọng đại của dân tộc.

“Tối 1/9, tôi không ngủ được, hôm sau mặc trang phục chỉnh tề từ sớm để cùng các thành viên Đội TNCQ thành Hoàng Diệu hòa vào dòng người tới Quảng trường Ba Đình để tham dự lễ Tuyên ngôn Độc lập”- ông Nguyễn Tiến Hà cho biết. Rồi ông kể, trong ngày lễ đặc biệt này, tại Quảng trường Ba Đình, không chỉ nhân dân khu vực nội thành mà cả người dân ngoại thành Hà Nội và những tỉnh lân cận như Bắc Ninh, Hà Nam… cũng nô nức tới tham dự lễ Tuyên ngôn Độc lập.

Trong biển người tham dự buổi lễ, ngoài đông đảo người dân, có những thanh niên cứu quốc mặc đồng phục quần xanh, áo trắng; thiếu nữ Thủ đô mặc áo dài trắng; dân quân ngoại thành mặc áo nâu, thắt lưng chẽn; phụ nữ nông thôn vấn tóc, mặc áo tứ thân… Tất cả mọi người đều phấn khởi chờ đón sự ra mắt của phái đoàn Chính phủ lâm thời.

Chiều 2/9/1945, lễ Tuyên ngôn Độc lập chính thức bắt đầu. Bài hát “Tiến quân ca” của nhạc sĩ Văn Cao được cử hành trong buổi lễ. Nhìn lên lễ đài, ông Nguyễn Tiến Hà thấy một cụ già dáng cao gầy, mặc bộ quần áo ka ki sáng màu, được giới thiệu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, người đứng đầu thành viên Chính phủ lâm thời. Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, cả quảng trường lặng im lắng nghe. Chợt Người ngừng lời, ôn tồn hỏi: “Đồng bào nghe tôi nói rõ không?”, thì tất cả mọi người cùng đồng thanh đáp “có”. “Nghe câu hỏi của Bác khi đó, tôi vô cùng xúc động trước tình cảm của Người dành cho người dân trong ngày lễ trọng đại của dân tộc. Câu hỏi giản dị này đã nối liền khoảng cách giữa Hồ Chủ tịch với nhân dân, tạo thành một khối liên kết bền chặt giữa lãnh tụ và quần chúng, để đất nước ta bước vào một trang sử mới”- ông Nguyễn Tiến Hà bồi hồi chia sẻ.