NHÂN CHỨNG LỊCH SỬ Ở SƠN LƯƠNG – NGƯỜI GIỮ KÝ ỨC BẢN LÀNG
Ông Triệu Văn Sơn, sinh năm 1946, quê ở xã cũ Sơn Lương, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái (nay thuộc xã Sơn Lương, tỉnh Lào Cai), là một trong những người cao tuổi còn lưu giữ nhiều ký ức về những năm tháng chiến tranh và quá trình đổi thay của quê hương vùng cao Tây Bắc. Tuổi thơ của ông Sơn gắn liền với những năm đất nước còn khó khăn, cuộc sống của người dân vùng cao chủ yếu dựa vào nương rẫy và tự cung tự cấp. Khi còn nhỏ, ông thường theo cha mẹ đi bộ hàng chục cây số qua núi để đổi ngô, đổi muối ở chợ huyện. Những con đường đất nhỏ quanh co giữa núi rừng ngày ấy về sau đã trở thành nơi bộ đội và cán bộ hành quân qua trong thời kỳ chiến tranh. Những năm cuối thập niên 1960 và đầu 1970, Sơn Lương là khu vực thường xuyên có các đoàn bộ đội đi qua để di chuyển về các tuyến phía dưới. Khi ấy ông Sơn là thanh niên khỏe mạnh, thông thuộc địa hình nên thường được địa phương huy động tham gia hỗ trợ vận chuyển lương thực, dẫn đường và giúp bộ đội nghỉ chân trong bản. Ông kể rằng thời đó cuộc sống rất thiếu thốn. Gạo hiếm, muối quý, quần áo vá chằng vá đụp nhưng bà con luôn sẵn sàng giúp đỡ bộ đội. Có những hôm giữa đêm mưa rét, nghe tin có đoàn quân sắp qua bản, người dân lại đốt lửa, nấu cơm và chuẩn bị chỗ nghỉ cho các anh chiến sĩ. Kỷ niệm khiến ông nhớ nhất là vào mùa đông năm 1972. Một đoàn bộ đội hành quân qua Sơn Lương trong thời tiết mưa rét kéo dài. Nhiều chiến sĩ bị sốt rét, quần áo ướt lạnh vì phải đi bộ xuyên rừng nhiều ngày. Thấy vậy, ông Sơn cùng dân bản đã chặt tre dựng lán tạm, nhóm lửa sưởi ấm và nấu cháo cho bộ đội. Trong số những người lính ấy có một chiến sĩ trẻ bị sốt rất nặng, gần như không thể tiếp tục hành quân. Suốt hai ngày liền, ông Sơn cùng bà con thay nhau chăm sóc cho đến khi người chiến sĩ tỉnh táo trở lại. Trước lúc rời đi, anh bộ đội trẻ xúc động nắm tay ông và nói: “Sau này hòa bình, nhất định đất nước sẽ không quên đồng bào vùng cao.” Lời nói ấy khiến ông nhớ mãi suốt cuộc đời. Không trực tiếp cầm súng chiến đấu, nhưng ông Sơn hiểu rất rõ những khó khăn và hy sinh của thời chiến. Ông từng chứng kiến nhiều đoàn quân đi qua bản làng, nhiều người mãi mãi không trở về. Chính vì vậy, ông luôn trân trọng cuộc sống hòa bình hôm nay. Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục gắn bó với quê hương Sơn Lương. Ông tham gia công tác xã hội tại địa phương, vận động bà con xóa bỏ hủ tục, cho trẻ em đến trường và đoàn kết phát triển kinh tế. Những năm đầu đổi mới, cuộc sống vùng cao còn rất khó khăn, đường sá cách trở, thiếu điện, thiếu trường lớp. Ông Sơn là một trong những người đi đầu vận động bà con làm đường, giữ rừng và phát triển cây quế để nâng cao đời sống. Điều khiến ông vui nhất là được chứng kiến quê hương thay đổi từng ngày. Từ những con đường đất lầy lội ngày xưa, nay nhiều tuyến đường bê tông đã nối liền các bản. Trẻ em vùng cao được học trong trường mới khang trang, đời sống bà con ngày càng ổn định hơn trước. Hiện nay, dù tuổi đã cao nhưng ông Sơn vẫn thường xuyên tham gia các buổi gặp mặt truyền thống và kể cho thanh niên trong xã nghe về những năm tháng gian khổ của quê hương. Với nhiều người trẻ, ông giống như một “cuốn sử sống” của bản làng vùng cao Sơn Lương. Ông luôn nhắn nhủ thế hệ sau rằng: “Cha ông ngày trước giữ quê hương bằng sức người và lòng đoàn kết. Hôm nay các con phải giữ quê hương bằng tri thức, sự chăm chỉ và tình yêu bản làng.” Câu chuyện của ông Triệu Văn Sơn là hình ảnh đẹp về những nhân chứng lịch sử nơi vùng cao Tây Bắc – những con người bình dị đã chứng kiến cả chiến tranh lẫn hòa bình, âm thầm góp sức để quê hương Sơn Lương có được diện mạo đổi mới như hôm nay.
