"Nhân chứng sống" trong những giờ phút đặc biệt của ngày chiến thắng 30/4

Ở tuổi 87 nhưng còn rất nhanh nhẹn, minh mẫn, kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái hào hứng kể lại diễn biến sôi động của buổi sáng 30/4/1975 tại Dinh Độc Lập (Hội trường Thống Nhất hiện nay), trung tâm đầu não của chính quyền Việt Nam Cộng hòa trong những phút giây cuối cùng tồn tại.

Thời điểm đó là Chủ tịch Tổng hội Sinh viên Sài Gòn năm 1963-1964, ông Nguyễn Hữu Thái được giao hoạt động trong phong trào của lực lượng thứ ba (sinh viên và Phật giáo) nhằm làm suy yếu sự kháng cự của quân Sài Gòn trong nội thành và công khai chủ trương hòa bình, hòa giải dân tộc.

9 giờ 30 giờ Sài Gòn ngày 30/4/1975, qua đài phát thanh, tướng Dương Văn Minh, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa lúc đó tuyên bố bàn giao chính quyền cho cách mạng.

Trước diễn biến của tình hình, từ chùa Vạn Hạnh, ông Nguyễn Hữu Thái phân công nhóm sinh viên có trang bị vũ khí cá nhân tới tiếp thu Đài Phát thanh Sài Gòn, còn ông và Tiến sỹ Huỳnh Văn Tòng lên xe của ông Nguyễn Vạn Hồng (nhà báo của Việt tấn xã là một cơ sở cách mạng) đến Phủ Tổng thống Việt Nam Cộng hòa tại Dinh Độc Lập với ý định sử dụng mối quan hệ sẵn có với một số thành viên nội các Việt Nam Cộng hòa, bàn giao chính quyền cho phía Mặt trận Dân tộc Giải phóng một cách nhanh chóng, hòa bình.

Khoảng 10 giờ, ông Thái tới Dinh Độc Lập và đi thẳng vào trong qua cổng phụ (đường Nguyễn Du) một cách dễ dàng vì lúc đó mọi chốt chặn đã dỡ bỏ.

Ông Thái gặp Tổng trưởng Thông tin Lý Quý Chung (người đã từng che giấu ông Thái khi trốn quân dịch), đề nghị cùng tới tiếp quản Đài Phát thanh để sẵn sàng cho cách mạng sử dụng khi cần.

Ông Lý Quý Chung đồng ý nhưng lại không tìm được lái xe nào chịu chở đi do sợ bị tấn công trong lúc đang loạn lạc. Đúng vào lúc ông Thái và ông Chung đang đứng ở thềm Dinh Độc Lập trao đổi tìm cách lấy xe sang Đài Phát thanh thì đoàn xe tăng của quân Giải phóng tiến vào đại lộ Thống Nhất (đường Lê Duẩn hiện nay).

“Cả một đoàn xe tăng rầm rập tiến thẳng tới. Tiếng ầm ào của động cơ, tiếng xích xe tăng xiết trên mặt đường mỗi lúc một lớn. Cánh cổng Dinh Độc Lập bị chiếc xe tăng húc đổ và những chiếc xe tăng cắm cờ quân Giải phóng tràn vào bãi cỏ trước mặt là những hình ảnh hùng tráng mãi mãi không bao giờ quên trong tâm trí của tôi,” kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái nhớ lại.

Ngay sau đó, Trung úy Bùi Quang Thận (Đại đội trưởng Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, Lữ đoàn Tăng thiết giáp 203, Quân đoàn 2 - trưởng xe 843) với chiếc cờ Mặt trận Giải phóng Miền Nam Việt Nam (cắm trên ăngten xe tăng) cùng Trung úy Vũ Đăng Toàn (Chính trị viên - trưởng xe 390) cùng các chiến sỹ tiến vào Dinh Độc Lập (sau này ông Thái mới biết tên những bộ đội này).

Ông Nguyễn Hữu Thái và Tiến sỹ Huỳnh Văn Tòng (cùng đeo băng xanh đỏ - dấu hiệu lực lượng quần chúng nổi dậy) là những người đón và đưa anh em bộ đội lên tầng 2 của Dinh Độc Lập gặp nội các của Dương Văn Minh đang chờ tại đó.

Sau đó, Trung úy Vũ Đăng Toàn ở lại canh giữ nội các Việt Nam Cộng hòa để chờ chỉ huy tiếp quản còn Trung úy Bùi Quang Thận muốn lên nóc Dinh Độc Lập để cắm cờ.

Khi ông Thái và ông Tòng đưa Trung úy Bùi Quang Thận lên nóc Dinh để cắm cờ nhưng không tìm ra đường vì cầu thang giữa của tòa nhà không sử dụng được sau khi trúng bom từ chiếc F5-E của phi công Nguyễn Thành Trung (ngày 8/4/1975).

Sau đó, ông Nguyễn Quang Chiêm, Chánh Văn phòng Phủ Tổng thống Việt Nam Cộng hòa dẫn qua cầu thang nhỏ ở bên trái để tới thang máy.

Chiếc cần ăngten xe tăng khá dài, nên ông Tòng phải giúp Trung úy Thận bẻ cong cần ăngten khi vào trong thang máy.

Sau khi đưa mọi người lên nóc Dinh, ông Chiêm đi xuống dưới, Trung úy Thận cùng ông Thái, ông Tòng dùng chiếc thang gỗ đặt sẵn trên nóc để xuống chân cột cờ.

Sau một lúc loay hoay vì không có dao, Trung úy Thận đã tháo được nút dây để hạ lá cờ 3 sọc Việt Nam Cộng hòa xuống và kéo là cờ xanh-đỏ của Mặt trận Giải phóng miền Nam Việt Nam lên.

Lá cờ Việt Nam Cộng hòa được ông Thận cuốn lại và trước đó cẩn thận ký và ghi “11 giờ 30’” lên riềm cờ; đây được coi là căn cứ xác định Trung úy Thận là người đầu tiên cắm cờ lên nóc Dinh Độc lập trong ngày 30/4.

“Có thể nói suốt một thời tuổi trẻ, tôi chưa từng một ngày được thấy hòa bình. Vì vậy, khoảng khắc nhìn lá cờ của Mặt trận Giải phóng tung bay trên bầu trời Sài Gòn buổi trưa hôm ấy khiến tôi rưng rưng xúc động, bởi nó ghi dấu mốc lịch sử Việt Nam ta có hòa bình, chấm dứt 117 năm đất nước chịu sự khống chế của thực dân, đế quốc,” kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái nhớ lại giây phút lịch sử.

Như một sự sắp đặt tình cờ của lịch sử, những người có mặt chứng kiến giây phút lá cờ của Mặt trận Giải phóng lần đầu tiên tung bay trên nóc Dinh Độc Lập, nơi Toàn quyền Pháp rồi các đời Tổng thống Việt Nam Cộng hòa từng chọn làm trụ sở đầu não chính quyền lại là những chàng trai đến từ 3 miền đất nước, đó là Trung úy Bùi Quang Thận quê ở Thái Bình, ông Nguyễn Hữu Thái ở Đà Nẵng và Tiến sỹ Huỳnh Văn Tòng quê ở Tây Ninh.

Sự có mặt của những người con Bắc-Trung-Nam trong phút giây ghi dấu mốc lịch sử về chiến thắng vĩ đại của cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước như một minh chứng hùng hồn về sức mạnh vĩ đại của tình đoàn kết của những người con đất Việt từ mọi miền Tổ quốc trong cuộc trường chinh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.