Nhân dân Bản Hồ tham gia tiễu phỉ
Thắng lợi của chiến dịch Biên giới đã làm thay đổi căn bản tương quan lực lượng giữa ta và địch, quân và dân ta đã giành thế chủ động chiến lược trên chiến trường Bắc Bộ. Để cứu vãn tình thế bị thất bại hơn nữa, thực dân Pháp cấu kết với đế quốc Mỹ thực hiện âm mưu "dùng người Việt trị người Việt". Trên miền núi phía Bắc, địch dùng thủ đoạn thô phỉ hóa toàn dân, gấp rút xây dựng lực lượng cơ động chiến lược và phát triển ngụy quân, ngụy quyền; xây dựng tuyến phòng thủ; tập trung lực lượng bình định các vùng quân Pháp đã chiếm; ra sức phá hoại vùng tự do của ta bằng các hoạt động biệt kích, gián điệp, thổ phỉ, oanh tạc bằng không quân, gây chiến tranh tâm lý phá hoại các hoạt động phát triển kinh tế, xã hội; tiến hành mở các đợt tấn công tái chiếm các địa bàn ta vừa giải phóng.
Thực hiện âm mưu trên, ở Tây Bắc thực dân Pháp tập trung lực lượng tái chiếm Phong Thổ làm bàn đạp tấn công chiếm lại tỉnh Lào Cai. Để hỗ trợ cho hành động này, thực dân Pháp tăng cường chiến tranh gián điệp và gây phỉ ở Lào Cai. Ở miền Đông Lào Cai, sau khi giải phóng Bắc Hà - Si Ma Cai, Mường Khương, bộ đội chủ lực của ta rút đi nơi khác làm nhiệm vụ mới, bọn phản động ra sức tuyên truyền lôi kéo thanh niên các dân tộc theo phỉ. Được sự hà hơi tiếp sức của Mỹ, thực dân Pháp liên tiếp thả dù tiếp tế vũ khí cho phỉ nổi dậy. Ở miền Tây Lào Cai, thực dân Pháp đưa biệt kích, gián điệp trở về hoạt động gây phỉ và ra sức tiếp tế quân trang, quân dụng, vũ khí cho phỉ. Vì vậy lực lượng phỉ phát triển rất nhanh ở Lào Cai.
Cùng với các thủ đoạn dụ dỗ mua chuộc, cưỡng ép nhân dân theo phỉ; thực dân Pháp còn tung biệt kích, tay sai trước đây theo Pháp về Lào Cai hoạt động. Trong đó có một số tay sai chạy theo Pháp tháng 11/1950, ngay đầu năm 1951 đã trở về Sa Pa gây phỉ như các tên Chầu A Chùa, Hồ Vạn Lin, Giàng A Di, Lồ A Mắng...
Đầu tháng 12/1950, Khu ủy Tây Bắc quyết định mở chiến dịch củng cố biên giới, tiến hành tiêu phỉ ở miền Đông Lào Cai. Bị ta đánh mạnh ở phía Đông, đầu năm 1951, phỉ nổi lên đánh chiếm miền Tây Lào Cai: Sa Pa, Bát Xát, Bình Lư, Phong Thổ. Ở Sa Pa, tên lý trưởng Chầu A Chùa sau khi chạy theo Pháp khi quân ta vào giải phóng Sa Pa đầu tháng 11/1950 đã trở về tập hợp bọn tay chân tổ chức "cắt máu ăn thề" cùng gây phỉ. Ngày 25/01/1951, bọn phỉ tập trung lực lượng gồm 40 tên dưới sự chỉ huy của Chầu A Chùa đánh úp vào Thanh Phú (xã Mường Bo). Chúng cướp kho lương thực, đốt làng Mường Bo, giết hại 5 cán bộ kho lương thực và 2 du kích$^{12}$. Lực lượng du kích Mường Bo chống trả quyết liệt nhưng do chênh lệch lực lượng nên phải tạm thời rút quân. Bọn Chầu A Chùa tiếp tục tiến vào Bản Hồ, Nậm Sài, Nậm Cang lùng bắt du kích, cán bộ ta và ra sức lôi kéo thanh niên theo phỉ. Trước sự dụ dỗ, mua chuộc và ép buộc của bọn Chầu A Chùa. Cuối tháng 3/1951, Trung ương quyết định mở chiến dịch Tiêu phỉ ở miền Tây Lào Cai. Ở huyện Bát Xát, các đơn vị bộ đội địa phương, dân quân du kích phối hợp với bộ đội chủ lực đồng thời tấn công vào các vị trí then chốt của Phi ở Mường Vì, Mường Hum, Bản Xèo buộc địch phải tháo chạy về Phong Thổ. Ngày 01/4/1951, lực lượng du kích Mường Bo phối hợp với bộ đội chủ lực tấn công địch ở thị trấn Sa Pa buộc chúng phải rút chạy khỏi Sa Pa. Tiếp đó quân ta tiến sang đánh địch ở Phong Thổ, hoàn thành nhiệm vụ giải phóng khu tam giác Sa Pa - Bát Xát - Phong Thổ.
Không chịu từ bỏ âm mưu gây phi hỏng tái chiếm Lào Cai, cuối năm 1951 đầu năm 1952, thực dân Pháp tăng cường tiếp tế vũ khí, lương thực cho bọn phỉ ở miền Đông. Đồng thời ở miền Tây Lào Cai, bọn gián điệp luôn nhẽ tăng cường hoạt động ở các huyện Sa Pa, Bát Xát. Thời gian này, các địa phương trong tỉnh thực hiện tinh sách thuế nông nghiệp, địch lợi dụng ra sức tuyên truyền xuyên tạc nói xấu cách mạng và tiếp tục lôi kéo nhân dân theo phỉ.
Đầu năm 1952, tên gián điệp Ba Dinh người Tày ở Vồ Lao (Văn Bàn) cùng một số tay chân của hắn đã sang Nậm Cang tuyên truyền nói xấu chính sách của nhà nước, kích động lôi kéo Nhân dân theo phỉ. Chúng phối hợp với quân của Châu A Chùa khống chế các bản ở khu vực Bản Hồ, Nậm Sài, Nậm Cang... Ở đây chúng tăng cường phát triển số lượng quân phỉ, đi nhận vũ khí ở các nơi do Pháp thả xuống về trang bị cho quân phỉ. Mặc dù thất bại nhiều cuộc tấn công vào thị trấn Sa Pa song với bản chất ngoan cố địch không từ bỏ ý đồ đánh chiếm lại Sa Pa. Ở khu vực phía Tây Sa Pa, từ ngày 19 đến 23/10/1953 bọn phỉ tiếp tục huy động 400 tên phỉ từ phía Lào Cai tiến vào Sa Pa, chiếm các điểm cao xung quanh Thị trấn và chốt ở cầu 31, 32 nhằm cắt đứt đường dây chi viện của ta. Nắm bắt được ý đồ của địch, dân quân du kích Thị trấn kết hợp với đại đội 961 và đại đội 513 - bộ đội chủ lực cùng đội du kích Mường Bo, chia làm hai hướng đánh địch làm cho lực lượng phỉ tan rã nhanh chóng, phải rút khỏi thị trấn Sa Pa ngày 24/10/1953.
Ngày 21/11/1953, du kích Mường Bo - Bản Hồ tiếp tục phối hợp với bộ đội chủ lực tấn công địch ở Tả Van, Bản Hồ, địch bị thất bại phải rút vào rừng. Trong trận này, ta bắt sống 50 tên, tiêu diệt 6 tên, bọn phỉ buộc phải phân tán lực lượng. Tranh thủ thời cơ địch phân tán, Ban cán sự Đảng huyện Sa Pa cử cán bộ đến các xã vận động nhân dân tham gia tiêu phỉ, tuyên truyền chính sách khoan hồng của Đảng, kêu gọi phỉ trở về với gia đình.
Ngày 27/4/1954 quân Pháp tiếp tục cho máy bay tiếp tế lương thực cho bọn phỉ ở Sa Pa. Bằng súng bộ binh, dân quân du kích Sa Pa và bộ đội chủ lực của ta đã bắn cháy một máy bay rơi tại thôn Bản Lếch xã Thanh Kim.
Ngày 7/5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi. Ngày 21/7/1954 thực dân Pháp buộc phải ký với ta hiệp định Giơ-ne-vơ về chấm dứt chiến tranh buộc lập lại hòa bình ở Đông Dương, quân Pháp rút khỏi miền Bắc, nhưng được Mỹ bản mưu tính kế, thực dân Pháp vẫn không từ bỏ âm mưu gây phỉ hòng có cơ hội trở lại đánh chiếm miền Bắc nước ta.
Để giải quyết tận gốc vấn đề phỉ, tháng 3 năm 1955 Ban Cán sự Đảng huyện Sa Pa tiến hành đợt vận động quần chúng tham gia tiêu phỉ. Thành lập Sở chỉ huy mang tên 955 đặt tại thôn Mường Bo và thành lập 2 tổ công tác. Tổ công tác phân công cán bộ về 19 thôn bản trong xã Mường Bo để thực hiện cuộc vận động. Cán bộ đội công tác dựa vào quần chúng cơ bàn, tranh thủ tầng lớp trên, đoàn kết rộng rãi với nhân dân, tổ chức cứu đói cho dân, tuyên truyền chính sách khoan hồng của Đảng, Chính phủ. Vận động quần chúng thanh toán dứt điểm tàn quân phi còn lẫn trốn bằng các biện pháp: Kêu gọi phi ra hàng, kiên quyết trừng trị những tên phi ngoan cố... đi đôi với các biện pháp trên, bộ đội vũ trang địa phương cùng với bộ đội chủ lực tập trung truy quét tàn quân phi lẫn trốn với phương châm: "Tiêu diệt gọn... không cho địch chạy trốn". Với nỗ lực truy quét của ta, những tên đầu sỏ phi còn lại ở Sa Pa đã lần lượt bị ta bắt sống hoặc tiêu diệt, số phi lẫn trốn lần lượt ra hàng. Theo thống kê, ở khu vực Mường Bo đến giữa năm 1955, ta đã vận động được 226/ 256 người theo phi trở về với gia đình. Ở khu vực Bản Hồ đến giữa năm 1955, hầu hết những người theo phi đã trở về với gia đình. Đến đây công cuộc tiễu phỉ ở Sa Pa, Mường Bo nói chung và ở các bản ở khu vực Bản Hồ nói riêng đã kết thúc thắng lợi.
Trong công cuộc kháng chiến chống Pháp, tiễu phỉ, với bao gian khổ hy sinh nhưng đội ngũ cán bộ hoạt động ở Mường Bo và lực lượng du kích vẫn bám trụ kiên cường, ra sức giữ đất, giữ dân, cùng với nhân dân liên tiếp làm thất bại âm mưu của địch, bảo vệ vững chắc căn cứ cách mạng Mường Bo. Trong 5 năm (1950 - 1955), thực hiện phong trào quần chúng tham gia tiễu phi, đã có hàng trăm thanh niên trong xã gia nhập lực lượng du kích, gia nhập bộ đội địa phương; có hàng chục người con Mường Bo ưu tú đã anh dũng hy sinh; nhân dân trong xã đã tích cực đóng góp sức người, sức của cho cuộc kháng chiến bằng mọi khả năng. Trong phong trào tiễu phỉ, nhiều gia đình đã trở thành cơ sở cách mạng trung kiên, tích cực góp phần xây dựng khu căn cứ Mường Bo trở thành chỗ dựa vững chắc cho lực lượng vũ trang Sa Pa trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tiễu phỉ; xứng đáng là căn cứ địa kiên cường của huyện. Với thành tích đó, cán bộ, nhân dân các dân tộc Mường Bo được Đảng, Nhà nước tặng thưởng 16 Huân chương các loại trong cuộc kháng chiến chống Pháp và tiễu phỉ.
Chính quyền xã Mường Bo được thành lập từ tháng 11/1950 đến năm 1955 trong hoàn cảnh liên tục phải đối phó với các hoạt động gây phỉ của địch, mỗi lần phỉ nổi lên, do lực lượng du kích của xã chưa đủ mạnh nên chính quyền phải tạm tránh địch, khi phỉ bị bộ đội, du kích đánh bật khỏi địa bàn, Ủy ban hành chính xã lại ra hoạt động, tích cực tuyên truyền vận động quần chúng nhân dân không hợp tác với phỉ, không theo phỉ, tích cực tăng gia sản xuất. Trong hoàn cảnh tình hình an ninh phức tạp và điều kiện khó khăn trên, hoạt động của chính quyền xã Mường Bo trong những năm đầu thành lập tuy còn sơ khai nhưng rất đáng trân trọng. Qua phong trào vận động quần chúng tham gia tiễu phỉ, lực lượng du kích xã Mường Bo, trong đó có du kích Bản Hồ đã trưởng thành, một số chiến sỹ du kích đã thể hiện tinh thần nhiệt tình cách mạng, tích luỹ được nhiều kinh nghiệm trong công tác vận động quần chúng.
