NHÂN DÂN HÒA THỊNH GIƯƠNG CAO NGỌN CỜ ĐỒNG KHỞI NĂM 1960

Triển khai Nghị quyết 15 huyện Ủy Tuy Hòa I, cuộc họp chủ trương phát động phong trào Đồng Khởi trong huyện, cuộc họp huyện ủy mở rộng tại sát cẩu tử núi Mỹ Cảnh xã Hòa Thịnh (căn cứ Hòa Thịnh) ngày 17/12/1960 do đồng chí Lê Xuân Mai (bí thư huyện ủy) chủ trì, kiểm tra việc chuẩn bị cho phong trào trong huyện, thống nhất chọn Hòa Thịnh là điểm đột phá cho phong trào Đồng Khởi toàn huyện. Đồng bàn kế hoạch triển khai bước tiếp theo huyện ủy phân công đồng chí Nguyễn Duy Luân (thường vụ) trực tiếp về Hòa Thịnh chuẩn bị tổ chức đồng khởi – đảng bộ và nhân dân Hòa Thịnh phấn khởi nhận lấy nhiệm vụ lịch sử vẻ vang này, nhưng cũng thấy trước những khó khăn và thuận lợi đòi hỏi phải có đủ nghị lực và tinh thần sáng tạo trong công việc triển khai kế hoạch để xứng đáng với lòng tin tưởng của cấp trên.

Sau khi phân tích cụ thể, tình hình cụ thể đảng bộ và nhân dân Hòa Thịnh bắt tay vào việc chuẩn bị tiếp cho việc mở ra Đồng Khởi.

Khẩn trương rút một số cơ sở hợp pháp chủ yếu là thanh niên ra vùng căn cứ để bổ sung lực lượng huyện xã.

Củng cố ban cán sự thôn, phân công trực tiếp vận động quần chúng mạnh dạng hưởng ứng cuộc nổi dậy chống kẻ thù giành lấy quyền làm chủ.

Vận động binh lính địch, nhất là hàng ngũ dân vệ, phát triển và củng cố cơ sở nội tuyến, giao nhiệm vụ hành động cách mạng.

Phân công bám sát địch, nắm chắc quy luật di chuyển của bọn phản động từ trên xống, và tình hình bọn ác ôn xã, thôn,….

Đến ngày 21/12/1960, công tác chuẩn bị cơ bản đã xong, đảng bộ và nhân dân Hòa Thịnh đón chờ giờ hành động.

Hóc đá chẻ, cửa ngõ của căn cứ xã Hòa Thịnh và huyện Tuy Hòa I.

Nơi trước đó đã chứng kiến biết bao sự tích anh hùng trong những năm tháng đấu tranh chống ngoại xâm thì ngày 22/12/1960 cũng được chọn làm nơi tập kết lực lượng xã, huyện để tiếp nhận mệnh lệnh tiến công mở đầu cho cuộc Đồng Khởi trên địa bàn Hòa Thịnh.

Như kế hoạch đã định, đúng 24 giờ cùng ngày cách lực lượng tham gia Đồng Khởi bắt đầu hành quân, tiến đến đầu thôn Mỹ Phú, tách ra ba mũi:

- Mũi chính điện do đồng chí lê Xuân Mai (6 Lục) chỉ huy tiến ra Mỹ Xuân đánh vào Trung đội dân vệ xã.

- Mũi thứ 2 do đồng chí Nguyễn Duy Luân (Chín Cao) chỉ huy tiến ra Mỹ Trung, tập kích vào nhà tên Nguyễn Khái đại diện xã.

- Mũi thứ 3 do đồng chí Bùi Tân (Bảy ốm) chỉ huy tiến ra thôn Phú Hữu tập kích nhà tên Nguyễn Tín phó đại diện xã

* Ba mũi tiến công hình thành thế gọng kìm bao vây, áp đảo địch, loạt súng đầu tiên nổ vào trung đội dân vệ tại nhà Đào Tấn Sĩ diệt tên Ngọc Trung đội phó dân vệ gian ác bi ta tiêu diệt. Lực lượng dân vệ như rắn mất đầu tan rã bỏ chạy không kịp cầm vũ khí chống lại.

Tại Mỹ Trung và Phúc Hữu hai tên Khái và Tín run rẫy quỳ gối nộp vũ khí đầu hàng, bọn phản động ở Hòa Thịnh hoang mang giao động cực độ.

Hưởng ứng phong trào, nhân dân toàn xã nô nức xống đường, mang theo đèn đuốc, gậy gộp phối hợp với lực lượng vũ trang Trung bắt bọn ác ôn, rồi từ các thôn, kéo về tập trung tại trung tâm xã (trụ sở ngụy quyền cũ) để dự cuộc Mittin lịch sử.

Dưới ánh sáng của ngọn đèn măng sông, hàng ngàn người dân Hòa Thịnh, hàng ngũ chỉnh tề hướng về lá cờ Tổ quốc thiêng liêng.

Nói những câu khẩu hiệu biểu ngữ, kêu gọi hành động cách mạng.

Tại cuộc Mittinh, nhân dân nghe rõ tình hình nhiệm vụ cách mạng Miền Nam thấy rõ những âm mưu bán nước của chính quyền miền Nam, thấy rõ những hành động gian ác bọn ác ôn địa phương đã gây nên ở Hòa Thịnh.

Cách mạng đã đưa tên Khái, Tín một số liên gia ấp trưởng khác ra cảnh cáo chúng trước nhân dân, bọn chúng cuối đầu nhận tội, xin nhân dân khoan hồng, giao nộp vũ khí, tiền quỹ, sổ sách cho cách mạng và nhân dân.

Tại cuộc Mittinh một số thanh niên, trong đó có số dân vệ xung phong lên đường vào căn cứ hoạt động cách mạng.

Trước những diễn biến bất ngờ của tình hình, bọn ngụy quyền, tỉnh quận hoang mang cực độ, mãi đến sáng ngày 23/12/1960, chúng mới đưa lực lượng xuống hà hơi tiếp sức cho bọn ác ôn bên dưới, nhưng chúng không thể cứu vãn được sự tan rã nghiêm trọng của ngụy quyền Hòa Thịnh, chúng chỉ làm được một việc là đưa ma cho tên Ngọc đe dọa, bắt bớ bừa bãi một số người chúng tình nghi, rồi lặng lẽ rút quân.

Tiếp theo cuộc Đồng Khởi của nhân dân Hòa Thịnh nhân dân khắp nơi trong hyện đồng loạt nổi dậy diệt ác phá kèm giành quyền làm chủ.

Cũng trong thời kỳ Đồng Khởi có sự kiện lịch sử nổi bật cỗ vũ, hướng dẫn cho phong trào, đó là việc Mặt trận dân tộc giải phóng Miền Nam ra đời ngày 20/12/1960.

Cuộc Đồng Khởi của nhân dân Hòa Thịnh không chỉ là điểm mở đầu của cao trào Đồng Khởi ở huyện Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên mà còn là ngọn cờ Đồng Khởi của nhân dân các tỉnh Đồng bằng miền Trung nước ta.

Qua Đồng Khởi đảng bộ và nhân dân Hòa Thịnh rút ra được những bài học kinh nghiệm quý báu của cuộc đấu tranh là:

Mỗi khi người dân Hòa Thịnh xác định rõ mục đích và con người đấu tranh cách mạng của mình thì họ sẽ đoàn kết lại và cũng sáng tạo ra được những hình thức đấu tranh có kết quả. Lưỡi lê, máy chém của kẻ thù như luật 10/59 cũng không thể nào khuất phục được họ.

Đồng khởi chứng minh sự đoàn kết thống nhất gắn bó giữa ý Đảng, lòng dân biểu hiện trong cuộc đấu tranh, cách mạng, kể cả lúc phải chịu những hi sinh mất mát… nhất để bảo tồn lực lượng cách mạng chúng ta vẫn sẵn sàng.

Thắng lợi của phong trào Đồng Khởi ở Hòa Thịnh chứng minh sự đúng đắng về đường lối và phương pháp cách mạng của Đảng ta được ghi trong đề cương cách mạng miền Nam và nghị quyết 15 đồng thời cũng biểu hiện sự lãnh đạo và chỉ đạo tài tình của huyện ủy Tuy Hòa I và lòng quyết tâm của Đảng bộ và nhân dân Hòa Thịnh.

Qua đồng khởi kẻ địch bên trên cũng như bọn ngụy quyền thôn xã bộc lộ rõ mặt yếu kém cơ bản về chính trị, sự sa sút về tinh thần và lực lượng bọn chúng không thể nào tránh khởi nguy cơ sụp đổ.

Đồng khởi của nhân dân Hòa Thịnh đã góp sức cùng nhân dân miền Nam gián một đòn bất ngờ vào chiến lược AIXENHAO làm thất bại một hình thức thống trị điển hình của chủ nghĩa đế quốc Mỹ, đây là một cái mốc rất quan trọng chuyển cách mạng sang thế tiến công, tạo cơ sở vững chắc để ta đánh thắng chiến tranh đặc biệt “ Của Mỹ” (Nghị quyết hội nghị TW lần thứ 21 tháng 07 năm 1973)

Đồng Khởi Hòa Thịnh là dấu ấn lịch sử không bao giờ phai

Thắng lợi quan trọng quyết định mở đầu của cuộc đồng khởi Hòa Thịnh đã được khu ủy 5 nhận định đồng khởi Hòa Thịnh là điểm mở đầu cho phong trào giải phóng các tỉnh đồng bằng khu 5 góp phần to lớn khí thế Đồng Khởi của đồng bào các dân tộc thiểu số Trà Bồng Quãng Ngãi ngày 28/08/1959, và đồng khởi ngày 17/01/1960 tại bến Tre, đưa cách mạng miền Nam thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công.

Chỉ có 4 chi bộ Đảng và 5 ban cán sự và 3.000 người dân Hòa Thịnh làm được, những năm tháng kỷ niệm và kỳ tích lịch sử Phi thường (22/12/1960 – 22/12/2020)